بررسی ژنتیکی و نژادشناسی اسب ترکمن با تاکید بر شاخص های مولکولی و کاربرد آن در برنامه های اصلاح و پرورش علمی

اسب ترکمن به عنوان یکی از کهن ترین و ارزشمندترین نژادهای اسب بومی ایران، از نظر توان ورزشی، استقامت، سازگاری با شرایط اقلیمی و ظرفیت های اقتصادی و فرهنگی، جایگاه ویژه ای در صنعت اسبداری کشور دارد. با این حال، کاهش تنوع ژنتیکی، تلاقی های غیرکنترل شده و فقدان برنامه های مدون اصلاح نژاد، تهدیدی جدی برای خلوص نژادی و پایداری این ذخیره ژنتیکی محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی ویژگی های ژنتیکی و نژادشناسی اسب ترکمن و تبیین کاربرد شاخص های مولکولی در طراحی برنامه های پرورش علمی انجام شد. در این مطالعه، با بهره گیری از نشانگرهای ژنتیکی مولکولی شامل ریزماهواره ها (Microsatellites) و/یا پلی مورفیسم های تک نوکلئوتیدی(SNPs)، تنوع ژنتیکی، ساختار جمعیت، میزان هتروزیگوسیتی، فاصله ژنتیکی و روابط خویشاوندی در جمعیتی از اسب های ترکمن مورد ارزیابی قرار گرفت. همچنین داده های فنوتیپی، شجره نامه ای و شاخص های تولیدمثلی و عملکردی با نتایج ژنتیکی تلفیق گردید تا ارتباط میان ژنوتیپ و صفات اقتصادی–کاربردی مشخص شود. نتایج نشان داد که علی رغم وجود تنوع ژنتیکی قابل قبول در برخی زیرجمعیت ها، نشانه هایی از همخونی و کاهش تنوع در برخی خطوط خونی مشاهده می شود که می تواند در بلندمدت موجب افت عملکرد، افزایش بروز بیماری های ارثی و کاهش سازگاری گردد. به کارگیری ابزارهای ژنتیک مولکولی امکان شناسایی دقیق خلوص نژادی، انتخاب مولدین برتر، مدیریت جفت گیری و پیشگیری از اختلالات ژنتیکی را فراهم می سازد. در مجموع، تلفیق دانش ژنتیک مولکولی با اصول دامپزشکی و اصلاح نژاد می تواند زمینه ساز تدوین برنامه های پرورش هدفمند، حفظ ذخایر ژنتیکی و ارتقای بهره وری و سلامت گله های اسب ترکمن باشد. یافته های این پژوهش می تواند به عنوان چارچوبی علمی برای مدیریت پایدار و توسعه صنعت پرورش اسب ترکمن در ایران مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

اسب ترکمن ، ژنتیک مولکولی ، نژادشناسی ، اصلاح نژاد ، تنوع ژنتیکی ، پرورش علمی ، دامپزشکی