نقش سواد هیجانی در موفقیت تحصیلی و راهکارهای پرورش آن در مدرسه

در دهه های اخیر توجه پژوهشگران حوزه تعلیم و تربیت به نقش عوامل غیرشناختی در موفقیت تحصیلی دانش آموزان به طور چشمگیری افزایش یافته است. یکی از مهم ترین این عوامل «سواد هیجانی» است که به توانایی فرد در شناسایی، درک، تنظیم و به کارگیری هیجان ها در تعامل با خود و دیگران اشاره دارد. سواد هیجانی به عنوان یکی از ابعاد اساسی هوش هیجانی، نقشی تعیین کننده در شکل گیری روابط اجتماعی سالم، مدیریت استرس های تحصیلی، افزایش انگیزش یادگیری و در نهایت بهبود عملکرد تحصیلی دانش آموزان ایفا می کند. پژوهش های متعدد نشان داده اند دانش آموزانی که از سطح بالاتری از سواد هیجانی برخوردارند، توانایی بیشتری در کنترل اضطراب امتحان، حل تعارضات بین فردی، تمرکز در فرآیند یادگیری و سازگاری با محیط مدرسه دارند؛ عواملی که همگی می توانند به ارتقای موفقیت تحصیلی منجر شوند (گلمن، ۱۹۹۵؛ سالووی و مایر، ۱۹۹۰). از سوی دیگر، نظام های آموزشی سنتی اغلب تمرکز خود را بر انتقال دانش شناختی قرار داده و به ابعاد هیجانی و اجتماعی یادگیری توجه کمتری داشته اند. این در حالی است که محیط مدرسه یکی از مهم ترین بسترها برای رشد مهارت های هیجانی و اجتماعی دانش آموزان محسوب می شود. برنامه های آموزش مهارت های اجتماعی هیجانی در مدارس می توانند با تقویت خودآگاهی هیجانی، همدلی، خودتنظیمی و مهارت های ارتباطی، زمینه ساز بهبود سلامت روان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان شوند. در این میان نقش معلمان و مدیران آموزشی در ایجاد فضای حمایتی، طراحی فعالیت های آموزشی مبتنی بر تعامل، و ادغام آموزش هیجانی در برنامه درسی بسیار حیاتی است. در مجموع، توجه نظام مند به سواد هیجانی در سیاست ها و برنامه های آموزشی می تواند علاوه بر ارتقای سلامت روانی دانش آموزان، زمینه ساز بهبود کیفیت یادگیری و افزایش موفقیت تحصیلی آنان شود. بنابراین، ادغام آموزش مهارت های هیجانی در برنامه های رسمی و غیررسمی مدارس به عنوان یکی از راهبردهای کلیدی در بهبود عملکرد نظام آموزشی ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

سواد هیجانی ، هوش هیجانی ، موفقیت تحصیلی ، مهارت های اجتماعی هیجانی ، آموزش مدرسه ای ، یادگیری دانش آموزان.