تاثیر استفاده هدفمند از ChatGPT و ابزارهای مولد محتوا بر تفکر انتقادی دانش آموزان

گسترش سریع فناوری های هوش مصنوعی مولد، به ویژه ابزارهایی مانند ChatGPT، چشم اندازهای جدیدی را در فرایندهای یاددهی یادگیری ایجاد کرده است. این فناوری ها با قابلیت تولید متن، تحلیل اطلاعات و پاسخ گویی تعاملی، به تدریج در محیط های آموزشی مدارس نیز مورد توجه قرار گرفته اند. با این حال، یکی از پرسش های اساسی در حوزه رهبری آموزشی و فناوری های یادگیری آن است که استفاده از این ابزارها چه تاثیری بر سطوح بالای تفکر، به ویژه تفکر انتقادی دانش آموزان دارد. برخی دیدگاه ها بر این باورند که اتکای بیش از حد به ابزارهای هوش مصنوعی ممکن است به کاهش تلاش شناختی و تضعیف مهارت های تحلیلی منجر شود، در حالی که دیدگاه های دیگر بر ظرفیت این فناوری ها برای تقویت فرایندهای پرسشگری، تحلیل و ارزیابی اطلاعات تاکید دارند (لاکی و بوش، ۲۰۲۳؛ کاسار و همکاران، ۲۰۲۳).پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر استفاده هدفمند و هدایت شده از ChatGPT و سایر ابزارهای مولد محتوا بر تقویت تفکر انتقادی دانش آموزان انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و مبتنی بر روش پژوهش کتابخانه ای و تحلیل اسنادی انجام شده و تلاش دارد با بررسی نظام مند ادبیات پژوهش در حوزه هوش مصنوعی آموزشی، یادگیری مبتنی بر فناوری و پرورش مهارت های تفکر سطح بالا، چارچوبی تحلیلی برای فهم رابطه میان استفاده آموزشی از ابزارهای مولد و رشد تفکر انتقادی ارائه دهد. در این راستا، منابع علمی معتبر از پایگاه های داخلی و بین المللی شامل نورمگز، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)، مگیران، سیویلیکا، ساینس دایرکت و پرکوئست مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته اند.یافته های مروری نشان می دهد که استفاده هدفمند از ابزارهای مولد محتوا زمانی می تواند به تقویت تفکر انتقادی منجر شود که در چارچوب طراحی آموزشی مناسب، راهبری معلم و فعالیت های یادگیری مبتنی بر مسئله به کار گرفته شود. در چنین شرایطی، دانش آموزان نه تنها از پاسخ های تولیدشده استفاده می کنند، بلکه به تحلیل، ارزیابی و مقایسه اطلاعات پرداخته و درباره اعتبار، سوگیری و منطق پاسخ های ارائه شده تامل می کنند. همچنین، پژوهش ها نشان می دهد که تعامل فعال با سامانه های هوش مصنوعی می تواند فرصت هایی برای تقویت مهارت هایی مانند پرسشگری عمیق، استدلال، ارزیابی منابع و بازاندیشی شناختی فراهم آورد (هلمز و همکاران، ۲۰۲۲؛ زاوکی و همکاران، ۲۰۲۴). با این حال، فقدان راهبردهای آموزشی مناسب و استفاده غیرهدایت شده از این ابزارها ممکن است به وابستگی شناختی و کاهش مشارکت فعال دانش آموزان در فرایندهای تحلیلی منجر شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در آموزش ، ChatGPT ، ابزارهای مولد محتوا ، تفکر انتقادی ، رهبری آموزشی ، یادگیری مبتنی بر فناوری.