مدل سازی ساختاری رابطه بین عدالت ادراک شده در رتبه بندی و تعهد سازمانی

نظام آموزش و پرورش به عنوان یکی از کلیدی ترین ارکان توسعه پایدار در هر جامعه ای، نیازمند سرمایه های انسانی متعهد، باانگیزه و متخصص است. در سال های اخیر، اجرای طرح رتبه بندی معلمان با هدف ارتقای شان و منزلت اجتماعی فرهنگیان، بهبود معیشت و افزایش کیفیت آموزشی در دستور کار سیاست گذاران آموزشی قرار گرفته است. با این وجود، موفقیت چنین طرح های کلانی به شدت در گرو ادراک کارکنان از میزان رعایت عدالت در فرآیندها، توزیع پاداش ها و تعاملات بین فردی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و مدل سازی ساختاری رابطه میان عدالت ادراک شده در فرآیند رتبه بندی و تعهد سازمانی معلمان آموزش و پرورش تدوین شده است. در این راستا، ابعاد سه گانه عدالت سازمانی شامل عدالت توزیعی (ادراک از منصفانه بودن نتایج رتبه بندی و تطابق آن با شایستگی ها)، عدالت رویه ای (ادراک از منصفانه بودن قوانین، بخشنامه ها و فرآیندهای ارزیابی مستندات) و عدالت تعاملی (برخورداری از احترام و شفافیت اطلاعاتی از سوی ارزیابان و مدیران) به عنوان متغیرهای پیش بین، و ابعاد سه گانه تعهد سازمانی مدل آلن و مایر (تعهد عاطفی، تعهد مستمر و تعهد هنجاری) به عنوان متغیرهای ملاک در نظر گرفته شدند. روش شناسی این نوع مطالعات عموما بر پایه طرح های توصیفی-همبستگی از نوع مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) استوار است. بررسی ادبیات نظری و پیشینه پژوهش های مشابه نشان می دهد که هرگاه معلمان احساس کنند فرآیند ارزیابی مستندات پژوهشی، آموزشی و فرهنگی آن ها در طرح رتبه بندی با شفافیت، بدون سوگیری و بر مبنای شایسته سالاری واقعی صورت گرفته است، تعلق خاطر عاطفی آن ها به مدرسه و نظام آموزشی به شدت افزایش می یابد. از سوی دیگر، بی عدالتی ادراک شده می تواند منجر به بروز پدیده های مخربی نظیر فرسودگی شغلی، ترک خدمت روان شناختی، کاهش کیفیت تدریس و افت تعهد مستمر و هنجاری شود. نتایج تحلیل های ساختاری در مطالعات مشابه حاکی از آن است که عدالت رویه ای بیشترین بار عاملی را در تبیین تعهد سازمانی معلمان در فرآیند رتبه بندی ایفا می کند؛ بدین معنا که شفافیت قوانین و امکان اعتراض منصفانه، حتی از خود نتیجه رتبه بندی (عدالت توزیعی) برای معلمان اهمیت بیشتری دارد. این مقاله به تفصیل به بررسی این روابط پرداخته و در نهایت پیشنهادهای کاربردی ارزشمندی را جهت اصلاح آیین نامه های رتبه بندی، آموزش ارزیابان و ارتقای شفافیت سازمانی به مدیران ارشد وزارت آموزش و پرورش ارائه می نماید تا از طریق استقرار عدالت همه جانبه، شاهد شکوفایی تعهد و در نهایت ارتقای بهره وری نظام تعلیم و تربیت باشیم.

کلیدواژه ها:

عدالت ادراک شده ، طرح رتبه بندی معلمان ، تعهد سازمانی ، مدل سازی معادلات ساختاری ، عدالت رویه ای ، آموزش و پرورش.