نقش برنامه های پرورشی در تقویت هویت ملی و دینی دانش آموزان

هویت ملی و دینی از مهم ترین مولفه های شکل دهنده شخصیت فردی و جمعی دانش آموزان به شمار می آید و دوره نوجوانی، حساس ترین مرحله برای تکوین و تثبیت این هویت هاست. در این میان، مدرسه به عنوان نهادی فرهنگی–تربیتی و برنامه های پرورشی به عنوان بخش مکمل آموزش رسمی، نقشی تعیین کننده در جهت دهی به فرایند هویت یابی ایفا می کنند. با وجود تاکید اسناد بالادستی نظام آموزش وپرورش جمهوری اسلامی ایران، از جمله سند تحول بنیادین، بر تقویت هویت ملی و دینی، شواهد پژوهشی حاکی از آن است که بسیاری از برنامه های پرورشی با چالش هایی نظیر صوری بودن، کلیشه ای شدن و ناهماهنگی با زیست جهان نسل جدید مواجه اند. هدف این مقاله، تحلیل نقش برنامه های پرورشی در تقویت هویت ملی و دینی دانش آموزان با تکیه بر مبانی نظری، چارچوب های مفهومی و شواهد پژوهشی داخلی و خارجی است. روش پژوهش، مروری–تحلیلی بوده و داده ها از طریق تحلیل اسناد، کتب، مقالات علمی و پژوهش های تجربی مرتبط گردآوری و تحلیل شده اند. در این راستا، ابتدا مفاهیم هویت، هویت ملی و هویت دینی تبیین شده و سپس با بهره گیری از نظریه هایی چون روان اجتماعی اریکسون، هویت اجتماعی تاجفل و ترنر، بازاندیشی گیدنز، بازتولید فرهنگی بوردیو و یادگیری اجتماعی بندورا، سازوکارهای اثرگذاری برنامه های پرورشی بررسی شده است. یافته های تحلیل نشان می دهد برنامه های پرورشی زمانی در تقویت هویت ملی و دینی موثر خواهند بود که از رویکردهای دستوری و شعاری فاصله گرفته و بر مشارکت فعال دانش آموزان، تجربه های زیسته، معنا بخشی به فعالیت ها، الگودهی مربیان و هم افزایی میان مدرسه، خانواده و جامعه استوار شوند. در نهایت، مقاله بر ضرورت بازطراحی برنامه های پرورشی با رویکردی مشارکت محور، نسل همسو و معناگرا تاکید کرده و پیشنهادهایی کاربردی برای سیاست گذاران و برنامه ریزان تربیتی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

برنامه های پرورشی ، هویت ملی ، هویت دینی ، هویت یابی دانش آموزان ، مشارکت محوری ، مربی پرورشی