بررسی شخصیت سودابه در شاهنامه فردوسی با توجه به مولفه های هوش هیجانی دانیل گلمن با تاکید بر مولفه خودکنترلی

شخصیت پردازی در متون حماسی، به ویژه شاهنامه فردوسی، نه تنها ابزاری برای روایت داستان، بلکه بستری غنی برای تحلیل روان شناختی و اجتماعی شخصیت ها فراهم می آورد. یکی از پیچیده ترین و بحث برانگیزترین شخصیت های زن این اثر، «سودابه» است که نقش او در تراژدی سیاوش، همواره محل مناقشه پژوهشگران بوده است. این پژوهش با تکیه بر چارچوب نظری هوش هیجانی دانیل گلمن و تمرکز ویژه بر مولفه «خودکنترلی»، به تحلیل کیفی رفتارها و تصمیمات سودابه در طول روایت می پردازد. جامعه پژوهش شامل ابیات مرتبط با سودابه در داستان سیاوش بوده که با روش تحلیل محتوای کیفی و تفسیر تطبیقی بررسی شده اند. ابتدا مفهوم خودکنترلی در چارچوب گلمن تعریف و ابعاد آن (کنترل تکانه، مدیریت هیجانات منفی، توانایی تاخیر در واکنش، پایبندی به معیارهای اخلاقی) تشریح گردید. سپس، ابیات منتخب به صورت خط به خط تحلیل و با رفتارهای سودابه تطبیق داده شد. یافته ها نشان داد که سودابه، به رغم برخورداری از سطحی از خودآگاهی هیجانی، در موقعیت های حساس – به ویژه مواجهه با عشق ممنوعه به سیاوش و خشم ناشی از طرد شدن – دچار ضعف آشکار در خودکنترلی می شود. این ضعف، نه تنها به بروز رفتارهای تکانشی و تصمیمات غیرمنطقی انجامیده، بلکه بر سایر مولفه های هوش هیجانی او، از جمله همدلی و مهارت های اجتماعی، تاثیر منفی گذاشته است. مقایسه سودابه با شخصیت هایی مانند تهمینه و گردآفرید نشان داد که تفاوت در میزان خودکنترلی، عامل تعیین کننده در سرنوشت و تصویر اجتماعی این زنان در روایت شاهنامه است. نوآوری این پژوهش در پیوند میان تحلیل ادبی و روان شناسی مدرن است که می تواند الگویی برای بررسی سایر شخصیت های حماسی و کلاسیک در چارچوب نظریه های معاصر فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

سودابه ، شاهنامه فردوسی ، هوش هیجانی ، خودکنترلی ، دانیل گلمن ، شخصیت پردازی