تحلیل اثر توسعه نامتوازن شهری بر افزایش رواناب سطحی و خطر سیلاب در محدوده خدماتی شهرداری

در دهه های اخیر، گسترش سریع و نامتوازن شهرها که اغلب بدون برنامه ریزی یکپارچه انجام شده است، موجب تغییرات چشمگیری در الگوهای هیدرولوژیکی شهری شده است. توسعه نامتوازن به معنای افزایش سطح های غیرقابل نفوذ (مانند آسفالت، بتن و سازه های ساختمانی) بدون ایجاد زیرساخت های مناسب جمع آوری و هدایت آب های سطحی است. این تغییرات سبب افزایش حجم رواناب سطحی، کاهش نفوذ آب در خاک و افزایش فراوانی و شدت رخدادهای سیلابی در محدوده خدماتی شهرداری ها گردیده است. در بسیاری از مطالعات اخیر، از جمله پژوهش های انجام شده در کلان شهرهایی نظیر تهران، مشهد و اصفهان، مشخص شده که افزایش ضریب رواناب شهری بین سال های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ بیش از دو برابر شده است، در حالی که ظرفیت شبکه های زهکشی شهری تقریبا ثابت مانده است . هدف این مقاله، تحلیل اثرات مستقیم و غیرمستقیم توسعه کالبدی نامتوازن بر افزایش رواناب سطحی و خطر سیلاب شهری است. روش تحقیق بر پایه مرور تحلیلی مطالعات بین المللی و داخلی، بررسی روند توسعه شهری در محدوده های خدماتی منتخب و تحلیل کیفی رابطه بین شاخص های توسعه و خطر سیلاب است. نتایج نشان می دهد که ناکارآمدی توزیع زیرساخت های جمع آوری آب، نحوه توسعه شبکه معابر، تراکم ساختمان ها و نبود کنترل موثر در صدور مجوزهای ساخت، نقش عمده ای در افزایش خطر سیلاب ایفا می کند. این موضوع بیانگر نیاز فوری به اصلاح سیاست های مدیریت شهری و برنامه ریزی یکپارچه در مواجهه با تغییرات اقلیمی و افزایش بارندگی های حدی است.

کلیدواژه ها:

توسعه نامتوازن شهری ، رواناب سطحی ، خطر سیلاب ، مدیریت شهری ، زیرساخت های زهکشی