شهر ۱۵ دقیقه ای و پیامدهای آن بر سلامت و بهداشت محیط شهری: رویکردی نظری و تحلیلی

رشد شتابان شهرنشینی و گسترش الگوهای خودرو محور در دهه های اخیر، چالش های گسترده ای در حوزه سلامت و بهداشت محیط شهری ایجاد کرده است. رویکرد «شهر ۱۵ دقیقه ای» به عنوان یکی از پارادایم های نوین برنامه ریزی شهری، پاسخی ساختاری به این چالش ها محسوب می شود که با تاکید بر دسترسی محلی، اختلاط کاربری ها و ارتقای حمل ونقل فعال، به دنبال ایجاد شهری سالم تر، کم کربن تر و عادلانه تر است. این مقاله با رویکرد مروری–تحلیلی و بر اساس مطالعات معتبر WHO (۲۰۲۲)، UN Habitat (۲۰۲۳)، Stevens et al. (۲۰۲۳) و Nieuwenhuijsen (۲۰۲۴)، به بررسی پیامدهای نظری و محیطی این الگو بر سلامت شهری می پردازد. روش پژوهش مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای در پایگاه های Scopus و Web of Science بوده و تحلیل داده ها به شیوه توصیفی–تحلیلی و مقایسه ای انجام شده است.یافته های نظری نشان می دهند که پیاده سازی الگوی شهر ۱۵ دقیقه ای موجب کاهش قابل توجه سفرهای درون شهری، بهبود کیفیت هوا و کاهش آلودگی صوتی، تقویت فضاهای عمومی و ارتقای پیاده مداری می شود که همگی تاثیر مستقیم بر شاخص های سلامت جسمی و روانی دارند. در این میان، بهداشت محیط شهری نقش حلقه واسط میان سازمان فضایی شهر و سلامت شهروندان را ایفا کرده و به عنوان عنصر کلیدی در ارتقای کیفیت محیط زندگی، مدیریت پسماند، توسعه زیرساخت سبز و کاهش مواجهه با آلاینده ها عمل می کند. چارچوب مفهومی ارائه شده در این مقاله نیز سه بعد کالبدی–فضایی، زیست محیطی و اجتماعی–سلامتی را به صورت یکپارچه تبیین می کند.نتایج تحلیل ها بیانگر آن است که تحقق شهر ۱۵ دقیقه ای در ایران، به ویژه در شهرهایی مانند رشت، نیازمند بازآرایی فضایی خدمات، تقویت حمل ونقل فعال، توسعه فضاهای سبز محله ای و ادغام اصول بهداشت محیط در سیاست گذاری شهری است. در مجموع، این مطالعه نشان می دهد که الگوی شهر ۱۵ دقیقه ای می تواند بستری موثر برای ارتقای سلامت، کاهش نابرابری های فضایی و حرکت به سوی شهرهای پایدار و زیست پذیر فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

شهر ۱۵ دقیقه ای ، سلامت شهری ، بهداشت محیط ، دسترسی پذیری ، برنامه ریزی شهری