الگوی تخصیص پویای اعتبارات محیط زیستی با همبستگی فضایی بافت فرسوده، آلودگی هوا و دسترسی به فضای سبز (مدل عملیاتی شهرداری)

در نظام بودجه ریزی سنتی شهرداری ها، تخصیص اعتبارات محیط زیستی غالبا بر پایه معیارهایی چون سرانه جمعیت، تعداد شکایات مردمی یا توزیع خطی و یکسان انجام می شود؛ رویکردی که با توزیع فضایی نیازهای واقعی و الگوهای ناهمگن آسیب پذیری محیط زیستی در سطح محلات همخوانی ندارد. این پژوهش با هدف طراحی الگویی پویا و مکان مبنا برای تخصیص بهینه و عادلانه اعتبارات محیط زیستی در مقیاس محلات شهری تدوین شده است. الگوی پیشنهادی با بهره گیری از سامانه اطلاعات جغرافیایی و روش های آمار فضایی همچون خودهمبستگی فضایی موران و تحلیل لکه های داغ (آماره محلی شناسایی خوشه های بحرانی)، همبستگی میان سه مولفه «بافت های فرسوده شهری»، «غلظت آلاینده های هوای محلی» و «شاخص دسترسی به فضای سبز موثر» را در سطح بلوک های شهری استخراج می کند. سپس با به کارگیری روش تصمیم گیری چندمعیاره مبتنی بر منطق فازی، شاخص ترکیبی اولویت بندی مداخله برای هر واحد فضایی محاسبه می شود. خروجی نهایی در قالب یک سامانه تصمیم یار عملیاتی (داشبورد پویا) طراحی شده است که با هر بار به روزرسانی داده های مکانی و آلاینده ها، اولویت بندی و میزان اعتبار اختصاصی هر محله را مجددا محاسبه می کند. یافته های مدل نشان می دهد توزیع فضایی نیازهای محیط زیستی در سطح شهر از الگوی خوشه ای پیروی می کند و مناطقی که با هم پوشانی سه فشار (بافت فرسوده، آلودگی هوای بالا و کمبود دسترسی به فضای سبز) مواجه اند، اولویت نخست مداخله را به خود اختصاص می دهند. افزون بر این، الگوی پیشنهادی قابلیت بازنگری دوره ای اولویت ها را متناسب با تغییرات فصلی آلودگی هوا و اجرای پروژه های بازآفرینی شهری فراهم می آورد. همچنین این روش به دلیل شفافیت در وزن دهی شاخص های محلی، امکان دفاع از تصمیم های بودجه ریزی را در جلسات کارشناسی شهرداری افزایش می دهد.

کلیدواژه ها:

تخصیص پویای اعتبارات ، همبستگی فضایی ، بافت فرسوده شهری ، آلودگی هوای محلی ، عدالت فضایی