تحلیل رابطه بین استفاده طولانی مدت از فضای مجازی و شیوع اختلالات خواب و خستگی مزمن در دانش آموزان دوره متوسطه

هدف از این پژوهش مروری، بررسی و تحلیل شواهد موجود در خصوص رابطه میان استفاده طولانی مدت از فضای مجازی با شیوع اختلالات خواب و خستگی مزمن در دانش آموزان دوره متوسطه است. با توجه به نفوذ گسترده فناوری های دیجیتال در زندگی نوجوانان و نگرانی های روزافزون درباره تاثیرات آن بر سلامت، شناسایی مکانیسم های اثرگذار و پیامدهای بهداشتی این پدیده از اهمیت بالایی برخوردار است. این پژوهش از نوع مروری است. بدین منظور، مقالات علمی-پژوهشی، پایان نامه ها و گزارش های معتبر داخلی و خارجی منتشر شده استخراج شده با رویکرد توصیفی-تحلیلی دسته بندی و تفسیر شدند. نتایج تحلیل محتوای مطالعات انجام شده نشان می دهد که یک رابطه مثبت و معنادار بین ساعات استفاده از فضای مجازی (به ویژه پیش از خواب) و افزایش شیوع اختلالات خواب وجود دارد. داده ها حاکی از آن است که نور آبی ساطع شده از صفحات نمایش، با سرکوب ترشح هورمون ملاتونین، ریتم شبانه روزی بدن را مختل می کند. علاوه بر این، ماهیت برانگیزنده محتوای دیجیتال و پدیده «ترس از دست دادن»، باعث برانگیختگی ذهنی و هیجانی می شود که ورود به خواب را دشوار می سازد. این اختلالات خواب، منجر به ایجاد «بدهی خواب» و در نتیجه شیوع خستگی مزمن در دانش آموزان می گردد. خستگی مزمن با کاهش تمرکز، افت تحصیلی، افزایش اضطراب و افسردگی و کاهش کیفیت زندگی همراه است. همچنین، چرخه ای معیوب بین خستگی و استفاده جبرانی از فضای مجازی شناسایی شد که این وضعیت را تشدید می کند. استفاده غیرکنترل شده و طولانی مدت از فضای مجازی یکی از عوامل خطر اصلی برای سلامت فیزیکی و روانی دانش آموزان متوسطه است. مداخلات آموزشی و محدودیت های زمانی برای استفاده از فناوری می تواند به بهبود بهداشت خواب و کاهش خستگی مزمن کمک کند. پیشنهاد می شود با آموزش سواد رسانه ای و بهداشت خواب به دانش آموزان و والدین، و نیز تدوین سیاست های مدرسه محور برای مدیریت استفاده از فناوری، از تداوم این چرخه معیوب جلوگیری شود.

کلیدواژه ها:

فضای مجازی ، اختلالات خواب ، خستگی مزمن ، دانش آموزان دوره متوسطه ، بهداشت روان ، نور آبی ، سواد رسانه ای