مقاله نقش اصل حسن نیت در اجرای قراردادها در حقوق ایران

اصل حسن نیت به عنوان یک معیار بنیادین اخلاقی-حقوقی، در نظام های مختلف حقوقی برای ایجاد تعادل میان حاکمیت اراده و لزوم اجرای وفادارانه و منصفانه قرارداد به کار می رود. پژوهش حاضر می کوشد نقش اصل حسن نیت در مرحله اجرای قراردادها را در حقوق ایران بررسی کند؛ بدین منظور ضمن تحلیل جایگاه حسن نیت در فقه امامیه و پیوند آن با قواعدی همچون وفای به عهد، لاضرر، عدالت و منع غرر و تدلیس، تلاش می شود نشان داده شود که هرچند در قانون مدنی ایران تصریح مستقلی به عنوان «اصل حسن نیت» مشاهده نمی شود، اما قواعد و مقررات متعدد—از جمله لزوم اجرای قرارداد طبق عرف و عادت، تفسیر مبتنی بر عرف، ممنوعیت تقلب و تدلیس، و همچنین ضمانت های مرتبط با سوءاستفاده از حق—ظرفیت لازم برای پذیرش کارکردهای اصلی حسن نیت را فراهم می سازند. مقاله همچنین با مطالعه تطبیقی، حسن نیت را در حقوق فرانسه، آلمان و کامن لا واکاوی کرده و نشان می دهد چگونه رویکردهای مختلف تطبیقی می توانند به فهم دقیق تر جایگاه حسن نیت در حقوق ایران کمک کنند. در ادامه، با تمرکز بر مرحله اجرای قرارداد، مولفه هایی چون تعهدات ضمنی به همکاری، ممنوعیت تعلل و کارشکنی، تحدید حدود انتظارات معقول و تعیین ضمانت اجرای نقض حسن نیت (مسئولیت قراردادی و مدنی، خسارت، فسخ و انحلال) تحلیل می شود. یافته های پژوهش بیانگر آن است که حسن نیت در حقوق ایران می تواند به صورت یک معیار تفسیری و تکمیلی و نیز یک محدودکننده در برابر سوءاستفاده از حق یا تقلب در اجرای قرارداد ایفای نقش کند. در پایان نیز ضمن ارزیابی امکان پذیرش صریح اصل حسن نیت در قانون مدنی، پیشنهادهایی برای تقویت رویه قضایی و تصریح برخی تعهدات ضمنی مبتنی بر حسن نیت ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

حسن نیت ، قرارداد ، اجرای تعهدات ، مسئولیت مدنی ، سوء نیت ، تقصیر ، قواعد تکمیلی ، نظم عمومی.