سنجش کیفیت سایه اندازی شهری و اثر آن بر الگوی پیاده روی در محلات مسکونی

کیفیت سایه اندازی شهری یکی از موثرترین عوامل شکل دهنده تجربه زیسته پیاده روی در محلات مسکونی است، به ویژه در شهرهای گرم و نیمه گرم ایران که شدت تابش آفتاب و افزایش دماهای حدی در سال های اخیر پیاده روی را به کنشی دشوار تبدیل کرده است. با وجود اهمیت سایه در ارتقای آسایش حرارتی، مطالعات داخلی هنوز کمتر به مفهوم «کیفیت سایه» پرداخته اند و بیشتر بر کمیت یا پوشش کلی سایه متمرکز بوده اند (علیزاده و همکاران ۱۳۹۹). پژوهش های جهانی اما نشان می دهند که سایه نه تنها یک عنصر کالبدی، بلکه یک تجربه انسانی پیچیده است که سرعت حرکت، انتخاب مسیر، احساس امنیت و حتی تمایل به حضور اجتماعی را تحت تاثیر قرار می دهد (Shashua-Bar & Hoffman ۲۰۲۰، Middleton ۲۰۲۲). این پژوهش با هدف سنجش کیفیت سایه اندازی و بررسی اثر آن بر الگوی پیاده روی از ترکیب روش های تحلیل میدانی، مدل سازی ریز اقلیم با نرم افزار ENVI-met، تحلیل مکانی در محیط GIS و برداشت های ادراک محور استفاده کرده است. نتایج نشان می دهد که شاخص هایی همچون نسبت سایه پوشش موثر، تداوم سایه در طول مسیر، نوع سایه (طبیعی یا مصنوعی)، ارتفاع و جهت تابش و خوانایی فضایی نقشی کلیدی در انتخاب مسیرهای روزانه ساکنان دارند. یافته ها حاکی است که وجود سایه موثر می تواند تا ۳۰ درصد احتمال انتخاب مسیر طولانی تر اما خنک تر را افزایش دهد و همچنین انگیزه حضور و توقف در فضاهای عمومی را تقویت کند. پژوهش در نهایت مجموعه ای از شاخص های کاربردی برای برنامه ریزی سایه محور و الگویی برای سنجش کیفیت سایه در محلات مسکونی ایران ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

سایه اندازی شهری ، کیفیت سایه ، پیاده روی ، ریز اقلیم شهری ، آسایش حرارتی ، برنامه ریزی کالبدی ، محلات مسکونی