بررسی فرخ عبودی، سمیه جلالی: باغ ایرانی؛ الگویی از معماری و شهرسازی فرهنگی

باغ از جمله الگوهای خاص معماری و شهرسازی ایرانی محسوب می شود که بر اساس الگوی باغ ایرانی یا باغ بهشت شکل یافته است. باغ، تبلوری از بهشت جاودانه است که خداوند در قرآن آن را بشارت می دهد. باغ در فرهنگ ما و مفاهیم ادبی به معنی «پردیس» است. «پردیس» به معنای «پریدئیز» است که «پری» به معنای «پیرامون» و «دئیز» به معنای «دیوار» است؛ این بدین معنا است که در واقع در باغ ها نوعی حصارکشی و دیوارکشی وجود دارد که منظور همان تفاوت بین بهشت یا جهنم یا به مفهوم بهتر درون بهشت و بیرون بهشت است. در طراحی فضاهای شهری همسویی با الگوهای فرهنگی تاریخی و معنوی هر جامعه نقشی بنیادین در خلق فضاهایی معنادار، هویت محور و کارآمد ایفا می کند. باغ ایرانی به عنوان یکی از غنی ترین و دیرپاترین الگوهای فضایی در فرهنگ و تاریخ ایران نه تنها تجلی زیبایی شناسی و هنر معماری است بلکه نمودی از درک عمیق ایرانیان از رابطه میان انسان، طبیعت و معنویت می باشد. این پژوهش کاربردی ضمن تاکید بر فاکتور مشارکت مردمی و با مطالعات میدانی با هدف ارائه ی مفهومی و عملیاتی طراحی عناصر تشکیل دهنده باغ شکل گرفته است. ابتدا مبانی تئوریک و نظری باغ بررسی شده و سپس نمونه های موردی آن مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج تحقیق نشان می دهد که توجه به مولفه های موثر در باغ های ایرانی با ابعاد مختلف معنایی می تواند نقش مهمی بر ارتقای کیفی هویت بخشی آن و فضای اطراف شهر ایفا نماید. پیامدهای مثبت این تحقیق شامل ارتقاء شناخت از نقش باغ ها در شکل گیری هویت فرهنگی و ملی ایران و تاثیر آنها بر طراحی های معاصر است.

کلیدواژه ها:

چهارباغ ، معماری ابنیه ، بومی گرایی ، ایرانی اسلامی ، حس تعلق