مدیریت شهری و کنترل گسترش حومه نشینی با رویکرد توسعه پایدار در اهواز

شهر اهواز به عنوان یکی از کلان شهرهای راهبردی ایران، در دهه های اخیر با روندی فزاینده از رشد جمعیت، مهاجرت و توسعه کالبدی مواجه بوده است. این تحولات اگرچه از یک سو بیانگر پویایی اجتماعی–اقتصادی شهر است، اما از سوی دیگر، به دلیل ضعف در نظام برنامه ریزی و مدیریت شهری، پیامدهای نامطلوبی را در قالب گسترش حومه نشینی به دنبال داشته است. حومه نشینی یا گسترش پراکنده شهری (Urban Sprawl) به عنوان یکی از چالش های اساسی شهرهای بزرگ، نه تنها منجر به تخریب اراضی کشاورزی و منابع طبیعی پیرامونی می شود، بلکه هزینه های سنگینی را نیز برای مدیریت شهری در حوزه خدمات رسانی، زیرساخت ها و تامین نیازهای عمومی شهروندان ایجاد می کند. در اهواز، توسعه نامتوازن و فقدان الگوی جامع در سیاست گذاری فضایی، زمینه ساز رشد سکونتگاه های حاشیه ای و توسعه بی رویه مناطق پیرامونی شده است. این روند به کاهش کیفیت زندگی در هسته مرکزی شهر، گسترش نابرابری اجتماعی، افزایش آلودگی های محیطی و تشدید بحران های زیست محیطی انجامیده است. بر این اساس، کنترل و هدایت رشد حومه نشینی در چارچوب اصول توسعه پایدار، ضرورتی انکارناپذیر برای آینده اهواز محسوب می شود. مفهوم توسعه پایدار شهری، بر ایجاد تعادل میان نیازهای اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی تاکید دارد و هدف آن ارتقای کیفیت زندگی حال حاضر، بدون به خطر انداختن توان نسل های آینده است. تجربه های جهانی نشان می دهد که مهار گسترش حومه نشینی از طریق سیاست های هوشمند کاربری زمین، تمرکز بر نوسازی و بازآفرینی بافت های فرسوده، ایجاد منابع درآمد پایدار برای مدیریت شهری، و استفاده از فناوری های نوین پایش و کنترل زمین، از مهم ترین ابزارها برای دستیابی به توسعه پایدار شهری است. در عین حال، بررسی شرایط خاص اهواز نشان می دهد که عواملی همچون افزایش مهاجرت های روستایی–شهری، جذابیت اقتصادی سکونتگاه های غیررسمی، کمبود منابع مالی پایدار شهرداری، ضعف نظارت بر تغییر کاربری اراضی و عدم مشارکت موثر شهروندان در فرآیندهای برنامه ریزی، از جمله موانع جدی در مسیر تحقق توسعه پایدار و مهار گسترش حومه نشینی هستند. بنابراین، این پژوهش در پی آن است که با رویکردی تحلیلی و کاربردی، رابطه میان توسعه پایدار شهری و کنترل حومه نشینی را تبیین نموده، وضعیت موجود اهواز را از منظر شاخص های پایداری بررسی کند و در نهایت راهکارهای اجرایی و سیاستی لازم برای مدیریت این پدیده را ارائه دهد. نتایج این تحقیق می تواند به عنوان چارچوبی برای تصمیم گیری مدیران شهری و سیاست گذاران محلی مورد استفاده قرار گیرد و در جهت ارتقای کیفیت زندگی شهروندان اهوازی و حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست پیرامونی شهر نقش موثری ایفا کند.