نقش حقوق شهروندی در کارآمدی نظام برنامه ریزی شهری: مطالعه موردی شهر قائم شهر

این مقاله به بررسی نقش «حقوق شهروندی» در ارتقاء کارآمدی نظام برنامه ریزی شهری در شهر قائم شهر (استان مازندران) می پردازد. منظور از حقوق شهروندی مجموعه ای از حقوق مرتبط با دسترسی برابر به خدمات شهری، مشارکت در تصمیم گیری، شفافیت و پاسخگویی نهادهای محلی و تضمین عدالت فضایی است. پژوهش حاضر براساس تحلیل اسنادی، تلفیق نتایج مطالعات میدانی و آماری موجود درباره قائم شهر، و مرور نظام مند ادبیات بین المللی و محلی درباره«حق به شهر» و «مشارکت عمومی» انجام شد. نتایج نشان می دهد که ناکارآمدی در تضمین حقوق شهروندی—شامل ضعف سازوکارهای مشارکت، فقدان شفافیت و نابرابری فضایی—باعث کاهش پاسخگویی، تضعیف مشروعیت برنامه ها و افزایش هزینه های اجرای طرح های شهری شده است. در مورد قائم شهر، مطالعات مکانی اخیر نشان می دهند درصد قابل توجهی از مساحت و جمعیت شهر در پهنه های فقیر و بسیار فقیر متمرکز است؛ و الگوهای رشد کالبدی نیز نشانه هایی از رشد ناموزون و پراکنش افقی را نشان می دهد که ظرفیت اجرا و عدالت طرح ها را تضعیف می کند. براساس شواهد بین المللی، تقویت حقوق شهروندی از طریق به کارگیری سازوکارهای واقعی مشارکت (از اطلاع رسانی تا تصمیم سازی مشترک)، شفافیت مالی و نهادی و استفاده از ابزارهای مبتنی بر داده (مانند PPGIS) می تواند کارآمدی برنامه ریزی شهری را به طور معنی داری ارتقاء دهد. در پایان، چارچوب سیاستی و مجموعه ای از پیشنهادات کاربردی برای شهرداری و نهادهای مرتبط قائم شهر ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

حقوق شهروندی ، کارآمدی برنامه ریزی شهری ، مشارکت مردمی ، حق به شهر ، قائم شهر