تاثیر آموزش مبتنی بر مشارکت اجتماعی بر تحول انگیزه درونی یادگیری با تاکید بر تجربه جریان ذهنی (Flow)

انگیزه درونی یادگیری به عنوان نیروی محرکه اصلی یادگیری عمیق، خلاق و خودانگیخته، همواره یکی دغدغه های محوری روان شناسی تربیتی بوده است. با این حال، نظام های آموزشی سنتی به دلیل اتکای افراطی بر پاداش ها و تنبیه های بیرونی، نه تنها قادر به پرورش انگیزه درونی نیستند، بلکه به تدریج آن را تضعیف می کنند. در مقابل، رویکردهای نوین آموزشی مبتنی بر مشارکت اجتماعی، نویدبخش تحولی بنیادین در این زمینه هستند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش مبتنی بر مشارکت اجتماعی بر تحول انگیزه درونی یادگیری با تاکید ویژه بر نقش واسطه ای تجربه جریان ذهنی (Flow) انجام شده است. این مطالعه به روش مروری روایتی (Narrative Review) و با استفاده از جستجوی نظام مند در پایگاه های اطلاعاتی داخلی و خارجی انجام گرفت. از میان منابع مرتبط منتشرشده در بازه زمانی ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۴، تعداد ۲۱ منبع شامل کتب تخصصی، مقالات علمی-پژوهشی، مقالات همایشی و پایان نامه ها برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام گردید. یافته ها نشان می دهد که آموزش مبتنی بر مشارکت اجتماعی از سه مسیر اصلی بر تحول انگیزه درونی تاثیر می گذارد: تامین نیازهای بنیادین خودمختاری، شایستگی و ارتباط؛ جایگزینی بازخوردهای درونی و همسالان به جای پاداش های بیرونی؛ و فعال سازی تجربه جریان ذهنی. مهمترین یافته، نقش واسطه ای جریان ذهنی است. فعالیت های مشارکتی به دلیل ماهیت چندلایه، تعاملی و چالش برانگیز خود، بستر ایده آلی برای ایجاد تعادل پویا میان چالش و مهارت فراهم می آورند که شرط اصلی بروز جریان ذهنی است. همچنین فناوری های نوین آموزشی (رباتیک، مدارس هوشمند) در صورت طراحی آموزشی مناسب، ابزارهای قدرتمندی برای تسهیل این فرآیند هستند. آموزش مبتنی بر مشارکت اجتماعی با فعال سازی مکانیسم تجربه جریان ذهنی، می تواند انگیزه درونی یادگیری را به صورت بنیادین تحول بخشد. این رویکرد جایگزینی اثربخش برای نظام های سنتی پاداش و تنبیه محسوب می شود. تحقق این امر مستلزم تغییر نظام مند در نقش معلمان، فرهنگ مدارس و سیاست های ارزشیابی است.

کلیدواژه ها:

انگیزه درونی ، مشارکت اجتماعی ، یادگیری مشارکتی ، تجربه جریان ذهنی ، Flow ، آموزش مبتنی بر جامعه