بررسی پیامدهای استفاده آسیب زا از فضای مجازی بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان مقطع متوسطه شهرستان فسا

رشد روزافزون استفاده از فضای مجازی در میان نوجوانان، به ویژه دانش آموزان مقطع متوسطه، نگرانی های جدی در خصوص پیامدهای آن بر ابعاد مختلف زندگی، به خصوص عملکرد تحصیلی، ایجاد کرده است. در سال های اخیر، الگوی استفاده از فضای مجازی از یک ابزار مکمل یادگیری، به یک محیط غالب برای ارتباط، سرگرمی و مصرف رسانه ای تبدیل شده و در صورت استفاده آسیب زا، می تواند با افت توجه، کاهش انگیزه، اختلال در خواب، کاهش خودنظم دهی تحصیلی و افزایش تعویق در انجام تکالیف درسی همراه شود. از سوی دیگر، نوجوانان به دلیل ویژگی های رشدی، حساسیت نسبت به پذیرش اجتماعی و گرایش به تجربه جویی، بیش از سایر گروه ها در معرض وابستگی به شبکه های اجتماعی، بازی های آنلاین و محتوای سرگرم کننده قرار دارند؛ امری که می تواند زمان مطالعه و تمرکز بر فعالیت های درسی را به طور محسوسی کاهش دهد (شرفی، ۱۳۹۸).پژوهش حاضر با هدف بررسی پیامدهای استفاده آسیب زا از فضای مجازی بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان مقطع متوسطه شهرستان فسا در سال تحصیلی ۱۴۰۴ انجام شده است. در این پژوهش، استفاده آسیب زا از فضای مجازی به عنوان نوعی الگوی مصرف افراطی، کنترل نشده و همراه با پیامدهای منفی روان شناختی، رفتاری و تحصیلی تعریف شده که در آن، فرد بخشی از کنترل شخصی خود را نسبت به زمان و نوع استفاده از فضای مجازی از دست می دهد و در نتیجه، تعهدات تحصیلی و خانوادگی او تحت تاثیر قرار می گیرد (کریمی، ۱۴۰۱).روش پژوهش، توصیفی از نوع همبستگی است. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان مقطع متوسطه شهرستان فسا در سال تحصیلی ۱۴۰۴ می باشد که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای، تعدادی از دانش آموزان دختر و پسر مدارس دولتی و غیردولتی به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای سنجش استفاده آسیب زا از فضای مجازی از پرسشنامه استاندارد شده و برای سنجش عملکرد تحصیلی از میانگین نمرات پایان سال و پرسشنامه خودگزارشی عملکرد تحصیلی استفاده شد. روایی ابزارها از طریق نظر خبرگان و پایایی آنها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ تایید گردید (هومن، ۱۳۸۹).نتایج تحلیل داده ها نشان داد بین میزان استفاده آسیب زا از فضای مجازی و عملکرد تحصیلی دانش آموزان رابطه منفی و معناداری وجود دارد؛ به گونه ای که افزایش استفاده آسیب زا با کاهش معدل تحصیلی، کاهش مشارکت در کلاس، افزایش غیبت ها و افزایش تاخیر در انجام تکالیف همراه است. همچنین، یافته ها حاکی از آن بود که استفاده آسیب زا از فضای مجازی با متغیرهایی مانند ضعف خودنظم دهی تحصیلی، بی خوابی، خستگی روزانه و کاهش انگیزه یادگیری رابطه مثبت و معنادار دارد (احمدی، ۱۴۰۳). علاوه بر این، برخی تفاوت ها بر حسب جنسیت و پایه تحصیلی مشاهده شد که نشان می دهد الگوی استفاده از فضای مجازی و پیامدهای آن در میان گروه های مختلف دانش آموزی یکسان نیست و نیازمند مداخلات هدفمند است (رحیمی، ۱۴۰۲).به طور کلی، نتایج پژوهش نشان می دهد که استفاده آسیب زا از فضای مجازی می تواند به عنوان یکی از عوامل خطر مهم برای عملکرد تحصیلی دانش آموزان مقطع متوسطه در نظر گرفته شود. بر این اساس، طراحی برنامه های آموزشی برای خانواده ها و دانش آموزان در زمینه سواد رسانه ای، خودکنترلی، مدیریت زمان و استفاده هدفمند از فضای مجازی، به همراه سیاست گذاری آموزشی در سطح مدارس برای پایش و هدایت رفتار رسانه ای دانش آموزان، ضروری به نظر می رسد. این پژوهش می تواند زمینه ای برای برنامه ریزی مداخلات پیشگیرانه در مدارس شهرستان فسا و سایر مناطق مشابه فراهم سازد (عباسی، ۱۴۰۰)