رفتارهای ناپایدار رفتاری و رابطه آن با محیط مدرسه ابتدایی

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین ویژگی های محیط مدرسه ابتدایی و بروز رفتارهای ناپایدار (مشکلات رفتاری) در دانش آموزان انجام شد. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی بود و جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر پایه های چهارم تا ششم ابتدایی شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ به تعداد تقریبی ۲۸,۰۰۰ نفر بود. نمونه پژوهش شامل ۳۸۰ دانش آموز بود که به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه محیط مدرسه (تالیف پژوهشگر با اقتباس از پرسشنامه جو مدرسه هالپین و کرافت، ۱۹۶۳) با سه مولفه (روابط معلم-دانش آموز، قوانین و ساختار، حمایت عاطفی) و پرسشنامه مشکلات رفتاری راتر (فرم معلم) با دو خرده مقیاس (رفتارهای برون سازی شده شامل پرخاشگری و بیش فعالی، و رفتارهای درون سازی شده شامل اضطراب و افسردگی) بود. داده ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه به روش همزمان تحلیل شد. یافته ها نشان داد که بین تمامی مولفه های محیط مدرسه با رفتارهای ناپایدار رابطه منفی و معنادار وجود دارد (۰/۰۱>p). به عبارت دقیق تر، هر چه کیفیت روابط معلم-دانش آموز بالاتر باشد، قوانین و ساختار مدرسه شفاف تر و منصفانه تر باشد و حمایت عاطفی از دانش آموزان بیشتر باشد، میزان بروز رفتارهای پرخاشگرانه، بیش فعالی، اضطراب و افسردگی در دانش آموزان کاهش می یابد. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که سه متغیر پیش بین (روابط معلم-دانش آموز، قوانین و ساختار، حمایت عاطفی) در مجموع توانستند ۴۲ درصد از واریانس رفتارهای برون سازی شده و ۳۸ درصد از واریانس رفتارهای درون سازی شده را تبیین کنند (۰/۰۰۱>p). در میان مولفه ها، «روابط معلم-دانش آموز» بیشترین سهم را در پیش بینی هر دو نوع رفتار ناپایدار داشت (بتای ۰/۴۲ برای رفتارهای برون سازی شده و بتای ۰/۳۸ برای رفتارهای درون سازی شده). همچنین، یافته های جانبی نشان داد که متغیرهای جمعیت شناختی مانند پایه تحصیلی بالاتر (پایه ششم نسبت به پایه چهارم) و سابقه تجربه قلدری در مدرسه، با شدت بیشتری از رفتارهای ناپایدار همراه بودند. بر اساس نتایج پژوهش، محیط مدرسه به عنوان یک عامل زمینه ساز یا محافظ در برابر مشکلات رفتاری دانش آموزان عمل می کند و بهبود کیفیت روابط انسانی در مدرسه می تواند نقش موثری در پیشگیری از بروز رفتارهای ناپایدار ایفا کند.

کلیدواژه ها:

رفتارهای ناپایدار ، محیط مدرسه ، روابط معلم-دانش آموز ، دوره ابتدایی.