خستگی شناختی پنهان در کلاس های فعال: تحلیلی انتقادی بر فرسایش یادگیری عمیق دانش آموزان

این پژوهش با هدف واکاوی پدیده ای نوظهور اما حیاتی در آموزش نوین، یعنی «خستگی شناختی پنهان» (Latent Cognitive Fatigue) در محیط های کلاس درس فعال، انجام گرفته است. در سال های اخیر، حرکت به سمت روش های تدریس فعال مانند یادگیری مبتنی بر پروژه (PBL)، بحث های گروهی و مشارکت اجباری، به عنوان راهکاری برای افزایش تعامل و یادگیری عمیق معرفی شده است. با این حال، این رویکردها اغلب منجر به افزایش ناخواسته بار شناختی (Cognitive Load) و فرسایش منابع شناختی دانش آموزان و دانشجویان می شوند، بدون آنکه این خستگی به صورت آشکار بروز کند (خستگی پنهان). این مقاله با استفاده از یک چارچوب نظری تلفیقی که شامل نظریه یادگیری معنادار آزوبل (Ausubel)، نظریه بار شناختی سولز (Sweller)، نظریه خودتعیین گری دسی و رایان (Deci & Ryan)، ساخت گرایی اجتماعی ویگوتسکی (Vygotsky) و مفهوم عدالت شناختی (Cognitive Justice) است، به تحلیل انتقادی این پدیده می پردازد. تمرکز اصلی بر تحلیل عواقب مشارکت اجباری، فشار دائمی برای تولید در محیط های فعال، و کاهش فرصت های لازم برای پردازش عمیق اطلاعات است. یافته های این پژوهش مفهومی نشان می دهد که اگرچه هدف کلاس های فعال، تسهیل یادگیری است، اما طراحی نامناسب می تواند به جای یادگیری عمیق، منجر به انباشت بار شناختی خارجی و در نهایت، تضعیف عملکرد اجرایی و فرسایش انگیزه های درونی گردد. نتایج این مطالعه دلالت های مهمی برای بازنگری در طراحی فعالیت های کلاسی و توجه به ظرفیت پردازش شناختی فراگیران دارد تا از تبدیل شدن آموزش فعال به منبع خستگی مزمن جلوگیری شود.