مسئولیت مدنی در قراردادهای الکترونیکی فروش آنلاین

گسترش سریع اقتصاد دیجیتال و افزایش استفاده از پلتفرم های فروش آنلاین در سال های اخیر، ساختار سنتی روابط قراردادی را با تحولات چشمگیری مواجه ساخته و در نتیجه پرسش های نوینی را در حوزه مسئولیت مدنی مطرح کرده است. امروزه بخش قابل توجهی از معاملات در بسترهای الکترونیکی و از طریق سامانه های دیجیتال انجام می شود و این امر باعث شده است که علاوه بر فروشندگان اینترنتی و خریداران، بازیگران جدیدی همچون پلتفرم های واسط، ارائه دهندگان خدمات پرداخت الکترونیکی، شرکت های حمل ونقل و حتی بهره برداران و طراحان سامانه های هوشمند در فرآیند انعقاد و اجرای قراردادها نقش داشته باشند. در چنین شرایطی، تعیین حدود و قلمرو مسئولیت هر یک از این اشخاص در صورت بروز خسارت، از مهم ترین مسائل حقوقی در حوزه تجارت الکترونیکی به شمار می آید.مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی و توصیفی و با تکیه بر منابع علمی و پژوهش های حقوقی منتشرشده در سه سال اخیر (۱۴۰۳ تا ۱۴۰۵ / ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶)، به بررسی ابعاد مختلف مسئولیت مدنی در قراردادهای الکترونیکی فروش آنلاین می پردازد. در این راستا، ابتدا مفهوم و ویژگی های قراردادهای الکترونیکی تبیین شده و سپس مبانی نظری مسئولیت مدنی در محیط دیجیتال مورد بررسی قرار می گیرد. در ادامه، ارکان تحقق مسئولیت مدنی شامل ورود ضرر، فعل زیان بار و رابطه سببیت در بستر معاملات آنلاین تحلیل می شود و مسئولیت فروشندگان اینترنتی و پلتفرم های واسط از منظر حقوقی مورد ارزیابی قرار می گیرد. همچنین چالش های نوین این حوزه، از جمله نقش هوش مصنوعی، امنیت داده های کاربران، نظارت پلتفرم ها بر فعالیت فروشندگان ثالث و مسائل مرتبط با تجارت الکترونیکی فرامرزی مورد توجه قرار می گیرد.یافته های این پژوهش نشان می دهد که در سال های اخیر گرایش نظام های حقوقی به سمت توسعه دامنه مسئولیت پلتفرم های دیجیتال و تقویت سازوکارهای حمایتی از مصرف کنندگان افزایش یافته است. در همین راستا، توجه بیشتر به شفافیت اطلاعات قراردادی، تضمین امنیت داده های کاربران، تقویت نظارت بر فعالیت فروشندگان و پیش بینی ضمانت اجراهای موثر برای جبران خسارت، از جمله راهکارهایی است که در رویکردهای حقوقی جدید مورد تاکید قرار گرفته است. در نهایت، نتایج تحقیق بیانگر آن است که با توجه به سرعت تحولات فناوری و گسترش اقتصاد دیجیتال، بازنگری در قواعد سنتی مسئولیت مدنی و به روزرسانی قوانین مرتبط با تجارت الکترونیکی امری ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت مدنی ، قرارداد الکترونیکی ، فروش آنلاین ، پلتفرم دیجیتال ، حمایت از مصرف کننده. مقدمه