پایان قراردادهای هوشمند در بلاکچین؛ تحلیل فقهی و حقوقی فسخ خودکار

قراردادهای هوشمند در بلاکچین با قابلیت اجرای خودکار و غیرقابل تغییر، مفهوم سنتی فسخ را دگرگون ساخته اند. از منظر فقهی، فسخ خودکار تنها در صورتی قابل پذیرش است که به صورت شرط صریح (مانند خیار شرط) در قرارداد گنجانده شود. قاعده «المسلمون عند شروطهم» این حق را برای طرفین محفوظ می دارد، اما در صورت فقدان شرط، فسخ یکجانبه بدون مداخله حاکم شرع جایز نیست. همچنین، اصل لزوم قراردادها مانع از آن می شود که کد رایانه ای بتواند خارج از چارچوب شرعی، قرارداد را منحل کند. از سوی دیگر، نبود امکان اعمال قواعد فسخی مانند خیار غبن و تخلف از شرط ضمنی، ایرادی جدی به شمار می رود. در نتیجه، فقه فعلی نیازمند توسعه در قالب نظریه «شروط خودکار فاسخ» است.از منظر حقوقی موضوع، فسخ خودکار در قراردادهای هوشمند با ماهیت «فسخ شرطی» نزدیک است، اما به دلیل حذف مرجع قضایی و جایگزینی آن با کد، با کاستی های هنجاری روبه راست. ماده ۴۵۲ قانون مدنی ایران که فسخ را نیازمند اعلام اراده می داند، از تطبیق بر فسخ خودکار عاجز است. همچنین، قواعد عمومی مانند نظم عمومی و قواعد آمره، غیرقابل تغییر بودن کدهای درونزنجیره ای را برنمی تابند. فقدان امکان بازنگری پس از اجرا، مشکل «فسخ در لحظه صفر» را پدید می آورد. از این رو، نظام حقوقی ناچار به پذیرش مفهومی نوین با عنوان «فسخ خودکار مشروط با نظارت برون زنجیره ای» است. اصلاح قوانین یا وضع مقررات ویژه برای قراردادهای مبتنی بر بلاکچین، ضرورتی انکارناپذیر به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

قرارداد هوشمند ، فسخ خودکار ، بلاکچین ، تحلیل فقهی ، تحلیل حقوقی