بازدارندگی کنترل تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی ایران و آثار آن در نتایج جنگ های تحمیلی اول و دوم

تنگه هرمز یکی از حیاتی ترین گذرگاه های آبی جهان به شمار می رود و به عنوان پیونددهنده خلیج فارس با دریای عمان و اقیانوس هند، جایگاه برجسته ای در شبکه تجارت جهانی دارد. موقعیت جغرافیایی ویژه تنگه هرمز موجب شده است که این گذرگاه نه تنها یک مسیر حمل ونقل، بلکه یک کانون حساس برای ثبات بازار انرژی و جریان تجارت جهانی باشد. افزون بر نقش اقتصادی، تنگه هرمز در مباحث ژئواستراتژیک نیز جایگاهی کلیدی دارد. تمرکز تردد نفتکش ها، حضور زیرساخت های حیاتی و نقش آن در اتصال کشورهای تولیدکننده انرژی به بازارهای جهانی، این منطقه را به عرصه ای تبدیل کرده است که تحولات آن می تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای منطقه داشته باشد. از این رو، کنترل، امنیت و مدیریت کشتیرانی در این آبراه همواره از موضوعات مهم در مطالعات راهبردی و جغرافیای سیاسی بوده است. در جنگ اول تحمیلی هشت ساله و جنگ تحمیلی دوم ۱۲ روزه خرداد و تیرماه ۱۴۰۴ مهم ترین آزمون نظامی و استراتژیکی بود که جمهوری اسلامی ایران با آن مواجه شد. در این میان، تنگه هرمز به مثابه مهم ترین گلوگاه نفتی جهان، هم عامل فشار حداکثری دشمن و هم ابزار بازدارندگی و اهرم فشار جمهوری اسلامی ایران بوده است. پژوهش حاضر با روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و رویکرد مطالعات امنیتی، به بررسی تاثیر کنترل و تهدید به انسداد تنگه هرمز توسط ایران بر نتایج جنگ از منظر مولفه های سه گانه بازدارندگی می پردازد. نتایج این تحقیق حاکی از آن است که کنترل تنگه هرمز به عنوان یکی از ارکان راهبرد دفاعی-بازدارنده ایران، در ممانعت از پیروزی کامل دشمن و مدیریت بحران جنگ نقشی اساسی داشته است.

کلیدواژه ها:

تنگه هرمز ، بازدارندگی ، جنگ تحمیلی ، ژئوپلیتیک دریایی ، راهبرد ضد دسترسی/محدودسازی منطقه ای (A۲/AD) ، امنیت انرژی جهانی