نقش تنظیم هیجان در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان: رویکردی مبتنی بر روان شناسی مثبت گرا

چکیدههدف اصلی این مقاله مروری، تبیین و تحلیل جامع نقش تنظیم هیجان به عنوان یکی از مولفه های کلیدی هوش هیجانی در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان با اتکا بر چارچوب نظری و کاربردی روان شناسی مثبت گرا است. در دهه های اخیر، پارادایم حاکم بر نظام های آموزشی از تمرکز صرف بر ابعاد شناختی مانند هوش و حافظه، به سوی درک عمیق تری از عوامل غیرشناختی و هیجانی-اجتماعی که زیربنای یادگیری موثر را تشکیل می دهند، تغییر جهت داده است. تنظیم هیجان، به معنای فرآیندهایی که افراد از طریق آن بر هیجانات خود تاثیر می گذارند، به عنوان یک متغیر میانجی حیاتی در این عرصه شناخته شده است. این مقاله با روشی توصیفی-تحلیلی و با مرور نظام مند ادبیات پژوهشی موجود، به بررسی این موضوع می پردازد که چگونه توانایی دانش آموزان در مدیریت هیجانات منفی (مانند اضطراب امتحان، ناامیدی ناشی از شکست و کسالت) و تقویت هیجانات مثبت (مانند کنجکاوی، امید و لذت از یادگیری) به طور مستقیم بر منابع شناختی آن ها نظیر توجه، تمرکز، حافظه کاری و حل مسئله تاثیر می گذارد. رویکرد روان شناسی مثبت گرا، با تاکید بر سازه هایی چون توانمندی های منش، بهزیستی، تاب آوری و خوش بینی، لنز جدیدی برای فهم و ارتقاء مهارت های تنظیم هیجان فراهم می آورد. این رویکرد به جای تمرکز بر کاهش آسیب، بر ساختن و پرورش نقاط قوت تاکید دارد. یافته های این مرور نشان می دهد که راهبردهای تنظیم هیجان انطباقی (مانند ارزیابی مجدد شناختی) با پیشرفت تحصیلی بالاتر و راهبردهای ناسازگارانه (مانند سرکوب هیجانی) با افت تحصیلی و فرسودگی مرتبط هستند. همچنین، مداخلات مبتنی بر روان شناسی مثبت گرا، از جمله آموزش ذهن آگاهی، پرورش سپاس گزاری و تمرین خوش بینی، می توانند به شکل موثری ظرفیت تنظیم هیجان دانش آموزان را افزایش داده و در نهایت به بهبود عملکرد تحصیلی و ارتقاء سلامت روان آن ها منجر شوند. این مقاله در نهایت بر ضرورت ادغام آموزش های مبتنی بر تنظیم هیجان و روان شناسی مثبت گرا در برنامه های درسی مدارس به عنوان یک راهبرد پیشگیرانه و توسعه ای تاکید می ورزد.کلیدواژه ها: تنظیم هیجان، پیشرفت تحصیلی، روان شناسی مثبت گرا، بهزیستی روان شناختی، راهبردهای شناختی، تاب آوری تحصیلی.