حکمرانی خوب: در باب کارایی نظری و عملیاتی یک مفهوم

دستور کار «حکمرانی خوب» طی دو دهه پایانی قرن بیستم به یکی از گفتمان­های مسلط در عرصه سیاست و سیاست گذاری عمومی تبدیل شد. این گفتمان که نخست در قالب مجموعه ­ای ار طرح­های مدیریت توسعه توسط بانک جهانی و دیگر نهادهای بین المللی مطرح شد، بر مولفه هایی چون پاسخگویی، شفافیت، حاکمیت قانون، اثربخشی نهادها، و مقابله با فساد تاکید دارد و تلاش می کند چارچوبی نهادی برای توسعه پایدار و منصفانه ترسیم کند. در ادبیات نظری، حکمرانی خوب هم ارز با نهادهای موثر قلمداد می شود و رابطه ای دوسویه با رشد اقتصادی، کاهش فقر و اثربخشی سیاست های عمومی دارد. با این حال، گفتمان/پروژه مذکور به دلایلی چون طولانی بودن دستور کارها، بی توجهی به زمینه های سیاسی و اجتماعی، و تحمیل الگوهای یکسان به کشورهای متنوع، با انتقادات گسترده ای مواجه شده است. منتقدان گاه آن را ابزاری در خدمت نظم نئولیبرال جهانی می دانند و گاه فاقد کارایی اجرایی در زمینه های مختلف به ویژه در کشورهای درحال توسعه تلقی می کنند. در ایران نیز این دستور کار تقریبا هم زمان با کاربرد جهانی آن مطرح شد و در دهه های ۷۰ و ۸۰ شمسی جایگاهی ویژه در متون سیاست گذاری پیدا کرد؛ اما بدون نقد جدی و بازاندیشی نظری، به تدریج جای خود را به مفاهیمی همچون توانمندسازی دولت داد. این مقاله مروری- انتقادی، به بررسی زمینه های ظهور، تحولات نظری، چالش های اجرایی و پیامدهای این مفهوم و طرح ­های مرتبط با آن در سطح بین المللی می­ پردازد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی خوب ، سیاست گذاری عمومی ، نهادها ، ظرفیت دولت