بررسی ترکیبات شیمیایی، فراسنجه های تخمیر آزمایشگاهی و تولید گاز متان دانه و کنجاله کاملینا در مناطق مختلف کشت شده در تغذیه گوسفند

سابقه و هدف: با تغییر شرایط آب و هوایی زمین، کاهش منابع آبی و در نتیجه کمبود منابع غذایی دامی به ویژه کنجاله سویا و افزایش قیمت آن، استفاده از منابع خوراکی مانند کاملینا در تغذیه دام که کم آب بر و دارای پتانسیل کاشت در شرایط دیم است ضروری به نظر می-رسد. این پژوهش با هدف بررسی ترکیبات شیمیایی، فراسنجه های تخمیر آزمایشگاهی و تولید گاز متان دانه و کنجاله کاملینا در مناطق مختلف کشت شده در تغذیه گوسفند انجام شد.مواد و روش ها: گیاه کاملینا (رقم سهیل) در سه منطقه مختلف استان فارس (زرقان، پاسارگاد و فسا) کاشت، داشت و برداشت شد. روغن گیری از دانه ها انجام و کنجاله حاصله برای انجام آزمایشات ترکیبات شیمیایی، فراسنجه های تخمیر آزمایشگاهی از قبیل تولید گاز در ۲۴ ساعت تخمیر، گوارش پذیری ماده آلی، انرژی قابل سوخت و ساز، تولید پروتئین میکروبی، نیتروژن آمونیاکی، ترکیب اسیدهای چرب فرار و جمعیت پروتوزوآ (کل پروتوزوآ، جنس ایزوتریچا ، جنس داسی تریچا ، زیرخانواده های انتودینینه ، دیپلودینینه و افریوسکالسینه ) استفاده شدند. یافته ها: بیشترین مقدار ماده خشک و خاکستر خام در دانه پاسارگاد (۳۰/۹۶۱ و ۶۰/۴۲ گرم در کیلوگرم ماده خشک)، بیشترین مقادیر پروتئین خام و عصاره اتری در دانه فسا (۹۸/۳۲۱ و ۷۲/۳۴۲ گرم در کیلوگرم ماده خشک) و بیشترین محتوای الیاف نامحلول در شوینده خنثی و الیاف نامحلول در شوینده اسیدی در دانه زرقان (۳۲/۲۸۱ و ۹۳/۱۴۲ گرم در کیلوگرم ماده خشک) مشاهده گردید (۰۰۰۱/۰>P). بیشترین مقدار ماده خشک و خاکستر خام در کنجاله پاسارگاد (۴۰/۹۴۷ و ۳۷/۵۳ گرم در کیلوگرم ماده خشک)، بیشترین مقادیر پروتئین خام در کنجاله فسا (۸۴/۴۷۶ گرم در کیلوگرم ماده خشک)و بیشترین محتوای عصاره اتری، الیاف نامحلول در شوینده خنثی، الیاف نامحلول در شوینده اسیدی، ترکیبات فنولیک کل و تانن کل در کنجاله زرقان (۵۳/۶۹، ۸۴/۲۲۵، ۷۹/۱۳۳، ۳۵/۱ و ۳۴/۰ گرم در کیلوگرم ماده خشک) مشاهده گردید (۰۰۰۱/۰>P). مقادیر تولید گاز در زمان ۲۴ ساعت پس از تخمیر (۰۴۹/۰=P)، گوارش پذیری آزمایشگاهی (۰۱۴/۰=P) و انرژی قابل سوخت و ساز (۰۰۱/۰=P) دانه های کاملینا زرقان و پاسارگاد کمتر از دانه کاملینا فسا بود. بیشترین مقادیر تولید گاز مجانب، تولید گاز در ۲۴ ساعت تخمیر، گوارش پذیری ماده آلی و انرژی قابل سوخت و ساز برای کنجاله پاسارگاد مشاهده شد (۰۰۰۱/۰>P). مقادیر عامل تفکیک و تولید پروتئین میکروبی در کنجاله های کاملینا در مقایسه با کنجاله سویا بیشتر بود (۰۰۰۱/۰ >P). مقدار نیتروژن آمونیاکی در بین دانه کاملینا زرقان و پاسارگاد تفاوتی نداشت، ولی بیشتر از دانه فسا بود (۰۱۳/۰=P). مقدار نیتروژن آمونیاکی فقط در کنجاله کاملینا پاسارگاد کمتر از کنجاله سویا بود (۰۰۰۸/۰=P). غلظت کل اسیدهای چرب فرار و نسبت استات به پروپیونات در کنجاله های کاملینا در مقایسه با کنجاله سویا کمتر ولی غلظت پروپیونات بیشتر بود (۰۰۰۱/۰>P). تاثیر دانه کاملینا مناطق مختلف فقط بر جمعیت پروتوزوآ ایزوتریچا (۰۰۰۱/۰>P)، انتودینیونینه (۰۶۶/۰=P) و دیپلودینینه (۰۵۶/۰=P) متفاوت بود. استفاده از کنجاله کاملینا در مقایسه با کنجاله سویا، جمعیت کل پروتوزوآ (۰۰۰۱/۰>P)، جنس های ایزوتریچا (۰۰۲/۰=P) و داسی تریچا (۰۷۵/۰=P) و زیرخانواده های انتودینیونینه (۰۰۰۱/۰>P)، دیپلودینینه (۰۱۷/۰=P) و افریوسکالسینه (۰۱۵/۰=P) و تولید گازهای دی اکسید کربن (۰۵/۰=P) و متان را کاهش داد (۰۲۴/۰=P).نتیجه گیری: اثر منطقه کاشت بر ترکیبات شیمیایی و ارزش غذایی دانه های کاملینا متفاوت بود. برخی فراسنجه های تخمیر کنجاله کاملینا هر سه منطقه از کنجاله سویا کمتر بود. کنجاله های کاملینا از نظر بهبود فراسنجه های تخمیر (افزایش تولید پروتئین میکروبی و پروپیونات، کاهش جمعیت پروتوزوآ و گازهای دی اکسید کربن و متان) نسبت به کنجاله سویا برتری داشتند. با توجه به مسئله بحران آب در کشور و قابلیت کاشت گیاه کاملینا در شرایط دیم و مناطق مختلف آب و هوایی، می توان از دانه و کنجاله این گیاه در جیره دام استفاده کرد ولی انجام تحقیقات بر روی دام زنده ضروری می باشد.

کلیدواژه ها:

تخمیر آزمایشگاهی ، گیاه کاملینا ، کنجاله سویا ، گاز متان ، گوارش پذیری