از فره ایزدی تا مقام ظل اللهی: بازنمایی شهریاری در عرفان نجم رازی

کتاب مرصاد العباد نجم الدین رازی، اثری عرفانی با مضامین اخلاقی و سیاسی است. نجم رازی با الهام از مفهوم فره ایزدی و اندیشه سیاسی اسلامی، پادشاه را به عنوان سایه خداوند و خلیفه الهی بر روی زمین معرفی می کند که از طریق سلوک عرفانی به ویژگی های اخلاقی و معنوی لازم برای کسب رضای الهی دست می یابد. برخلاف رویکرد دنیاگریز برخی صوفیان، رازی بر نقش پادشاه در بازسازی نظم اجتماعی-سیاسی در بستر بحران های قرون میانه اسلامی، به ویژه تهاجم مغولان، تاکید دارد. اندیشه پادشاهی در ایران پیش از اسلام، با محوریت مفهوم فره ایزدی، پادشاهان را به عنوان نمایندگان خدا معرفی می کرد و در چارچوب اندیشه ایرانشهری، مشروعیت سیاسی به آن ها اعطا می کرد. پس از اسلام، نخبگان ایرانی این اندیشه را با مبانی فکری-سیاسی و اسلامی تلفیق کردند و با تحولاتی، آن را تداوم بخشیدند. این پژوهش با تمرکز بر فصل اول باب پنجم کتاب مرصاد العباد و با رویکردی توصیفی-تحلیلی، اندیشه سیاسی-عرفانی رازی را در چارچوب معرفت اسلامی، مکتب اشعری و سنت های ایرانشهری بررسی می کند.. یافته های پژوهش نشان می دهد که نجم رازی با تلفیق مفاهیم دینی و عرفانی، الگویی آرمانی از پادشاهی ارائه می دهد که نه تنها به اجرای عدالت و تحقق نظم اجتماعی می پردازد، بلکه حاکم را به عنوان سالکی در مسیر قرب الهی بازتعریف می کند.

کلیدواژه ها:

نجم الدین رازی ، مرصادالعباد ، سلوک پادشاهان ، عرفان و سیاست ، فره ایزدی ، نظم اجتماعی