تحلیل محتوای اسناد موقوفات صاحب منصبان ایالت مازندران در دوره قاجار (۱۳۴۴-۱۲۱۰ق.)

پژوهش حاضر با هدف واکاوی نوع، کارکرد و مقاصد موقوفات صاحب منصبان ایالت مازندران در دوره قاجار، به تحلیل کیفی محتوای اسناد وقفی این طبقه می پردازد. داده های تحقیق از مجموعه ای از وقف نامه های تنظیم شده میان سال های ۱۲۱۰ تا ۱۳۴۴ق. گردآوری شده که دربردارنده نام و عنوان چهار سرتیپ، سه سردار، سه خان، دو بیگلربیگی، یک کلانتر و یک مستوفی است. موقوفات این افراد از نظر نوع، طیف متنوعی از دارایی ها نظیر زمین، دکان، کاروان سرا، قهوه خانه، باغ، مراتع، قنات، عمارت و قلعه را دربر می گیرد؛ موضوعی که نشان دهنده گستردگی منابع مورد وقف و تنوع اموال در اختیار واقفان است. مصارف موقوفات نیز حوزه های مختلفی را شامل می شود، از جمله برگزاری مراسم عزاداری، اعانه به فقرا، سادات و مساکین، تامین معاش بازماندگان، و اجرای برنامه های عام المنفعه. این تنوع در مصارف، بازتابی از نگرش دینی، مسئولیت اجتماعی و حساسیت طبقه حاکم نسبت به نیازهای جامعه عصر خویش است. توزیع زمانی موقوفات نشان می دهد که ۳۶ درصد متعلق به دوره ناصری، ۵۰ درصد به دوره مظفرالدین شاه و ۱۴ درصد به دوره احمدشاه است؛ همچنین از حیث جغرافیایی، بیشترین اسناد مربوط به شهرهای ساری و نور هستند. یافته ها حاکی از نقش موثر این طبقه در تداوم و تقویت نهاد وقف از طریق وقف دارایی های متنوع خود، در پاسخ گویی به نیازهای اجتماعی و مذهبی عصر خویش سهمی موثر داشته اند.در ایالت مازندران دوره قاجار است.

کلیدواژه ها:

دوره قاجار ، ایالت مازندران ، وقف ، اسناد موقوفات ، صاحب منصبان