قدرت و معرفت؛ ساخت حافظه‎ی تاریخی: تبارشناسی گفتمان های متعارض در بازنمایی کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲

این پژوهش با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی، به بررسی سازوکارهای تولید روایت تاریخی کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در سه گفتمان مسلط می پردازد. چارچوب نظری بر اساس مفهوم "قدرت-معرفت" فوکو صورت بندی شده است که نشان می دهد چگونه حقیقت تاریخی در بستر روابط قدرت ساخته می شود. روش تحقیق ترکیبی است از تحلیل محتوای کیفی اسناد آرشیوی و مطالعه موردی تطبیقی. داده های اصلی پژوهش شامل سه دسته اسناد بوده اند: ۱. اسناد رسمی دوره پهلوی (دستورالعمل های سانسور، کتاب های درسی) ۲. گزارش های طبقه بندی شده آمریکایی (مدارک سیا و وزارت خارجه) ۳. تولیدات گفتمان انقلابی (نوارهای سخنرانی، نشریات زیرزمینی). یافته های مقاله نشان می دهد هر گفتمان از استراتژی های متمایزی برای روایت سازی استفاده کرده است. گفتمان پهلوی با ایجاد نهادهای رسمی تاریخ نگاری و کنترل نظام‎مند محتوای آموزشی، روایتی یکسان ساز ارائه می داد. گفتمان آمریکایی از طریق مکانیسم های پیچیده طبقه بندی اسناد و زمان بندی افشاگری، روایت خود را مدیریت می کرد. در مقابل، گفتمان انقلابی با استفاده از شبکه های غیررسمی اطلاع رسانی و بازتفسیر نمادین وقایع، روایت مسلط را به چالش می کشید. تحلیل مقایسه ای این سه گفتمان نشان می دهد که اختلاف آنها صرفا در جزئیات روایی نبوده، بلکه در منطق درونی تولید دانش و سازوکارهای مشروعیت بخشی به روایت ها ریشه داشته است. این پژوهش به این نتیجه کلیدی می رسد که فهم دقیق رویدادهای تاریخی نیازمند بررسی همزمان هم روایت ها و هم سازوکارهای تولید و توزیع آن روایت هاست.

کلیدواژه ها:

قدرت-معرفت ، تحلیل گفتمان ، کودتای ۲۸ مرداد ، روایت سازی تاریخی ، حافظه جمعی