واکاوی همدیدی-ترمودینامیک و قلمرو فضایی توفان های حاره ای در کشور ایران

توفان های حاره ای به عنوان سامانه های کم فشار حرارتی، با بارش های شدید آسیب های گسترده ای به مناطق ساحلی و داخلی جنوب شرق ایران وارد می کنند. هدف این مطالعه، شناسایی و تحلیل الگوهای فضایی-زمانی توفان های حاره ای موثر در بازه زمانی ۱۹۸۶ تا ۲۰۱۹ است. داده های بارش روزانه ۷۳ ایستگاه سینوپتیک و کدهای پدیده های جوی مرتبط طی سه چرخه ۱۱ ساله تحلیل شد تا رخدادهای ناشی از توفان های حاره ای با بارش ≥۲۰ میلی متر در ≥۳ ایستگاه شناسایی شوند. همچنین جهت درک عمیق تر از توفان های حاره ای از نمودار اسکیوتی و داده های ماهواره TRMM استفاده شد. در این بازه، ۲۶ رخداد شاخص با الگوی فراوانی و پراکنش مکانی متنوع استخراج شد. نتایج نشان داد که توفان ها عمدتا در ماه های مه، ژوئن و اکتبر فعال بوده و شدت و وسعت اثر آن ها به طور فصلی تغییر می کند؛ به گونه ای که در برخی ماه ها، اگرچه تعداد توفان ها کمتر است، اما گستره تاثیر و بارش های ناشی از آن ها وسیع تر است. نتایج الگوهای همدیدی نشان می دهند که میدان نم ویژه گسترده در ضلع شرقی چرخند سراسر وردسپهر را در برمی گیرد. در ترازهای میانی، گسترش شمال سوی پشته عربستان جریانات سرد غرب چرخند و شیو شدید دما و فشار را القا می کند. همچنین، امگای منفی قوی در ترازهای ۷۰۰ و ۵۰۰ هکتوپاسکال بر دینامیک قوی ساختار توفان دلالت دارد. توفان های حاره ای جنوب شرق ایران با بارش های شدید و پراکندگی فصلی متغیر همراه اند و تعامل رطوبت، ناپایداری و ساختار همدیدی، نقش اصلی در تقویت آن ها دارد

کلیدواژه ها:

اسکیوتی ، بارش شدید ، جنوب شرق ، ماهواره TRMM ، حوزه نفوذ