امکان سنجی جایگزینی هوش مصنوعی با هیات منصفه

ظهور هوش مصنوعی به عنوان یکی از دستاوردهای انقلاب دیجیتال، فرصت های بی بدیلی را برای تحول در نظام های قضایی فراهم کرده است. در این میان، امکان بهره گیری از هوش مصنوعی در نهاد هیات منصفه، به ویژه در جرایم مطبوعاتی و سیاسی، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. هیات منصفه در نظام حقوقی ایران نماینده ای از افکار عمومی است، اما همواره با چالش هایی نظیر تشتت آراء، تاثیرپذیری از احساسات زودگذر و خطاهای انسانی روبرو بوده است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-انتقادی به بررسی امکان سنجی تعامل و جایگزینی هوش مصنوعی با هیات منصفه می پردازد. یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی با بهره گیری از داده کاوی پیشرفته، قابلیت ایجاد وحدت رویه قضایی و کاهش جانبداری های ناخودآگاه انسانی را داراست. اگرچه چالش هایی همچون عدم شفافیت الگوریتم ها (جعبه سیاه)، ابهام در مسئولیت و فقدان همدلی انسانی مطرح است، اما راهکارهایی نظیر توسعه «هوش مصنوعی توضیح پذیر»، اعطای شخصیت حقوقی محدود و تدوین اصول اخلاق دیجیتال، امکان غلبه بر این موانع را فراهم می سازد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که هوش مصنوعی فاقد احساسات انسانی، نه تنها یک نقص، بلکه ضمانتی برای بی طرفی و منطق محض در دادرسی است. در نتیجه آنکه، هوش مصنوعی نه در مقام جایگزینی، بلکه در جایگاه دستیاری کارآمد می تواند ضمن حفظ نقش محوری انسان ، کارآمدی نهاد هیات منصفه را در نیل به عدالت قضایی ارتقاء بخشد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، هیات منصفه ، جرایم مطبوعاتی ، وحدت رویه قضایی ، عدالت الگوریتمی ، شخصیت حقوقی