تحلیل نقش کارشناس محیط زیست شهرداری در شناسایی و مدیریت نابرابری های محیط زیستی درون شهری با تاکید بر ارتقای عدالت در توزیع خدمات و کیفیت محیط زیست مناطق شهری

رشد شتابان و نامتوازن شهرنشینی در ایران، به تمرکز آلودگی هوا و صوت، کمبود سرانه فضای سبز، استقرار کاربری های مزاحم و ضعف خدمات مدیریت پسماند در برخی مناطق شهری انجامیده و نابرابری های محیط زیستی درون شهری را به مسئله ای پایدار و بازتولیدشونده تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، کارشناس محیط زیست شهرداری، در صورت بهره گیری از ابزارهای تحلیلی و استقرار در جایگاه نهادی مناسب، می تواند نقش محوری در شناسایی، تبیین و کنترل این نابرابری ها ایفا کند. این پژوهش با رویکرد علمی–کاربردی و مبتنی بر تحلیل اسنادی و مرور نظام مند ادبیات، ضمن واکاوی مفاهیم عدالت محیط زیستی، نابرابری فضایی و مدیریت محیط زیست شهری و بررسی قوانین و اسناد بالادستی مرتبط با شهرداری ها، چارچوبی یکپارچه برای نقش داده محور و مدیریتی کارشناس محیط زیست ارائه می کند. در این چارچوب، طراحی و به روزرسانی نظام شاخص های عدالت محیط زیستی، به کارگیری سامانه های اطلاعات جغرافیایی برای تحلیل فضایی، ادغام نتایج در فرایند تهیه و بازنگری طرح های توسعه شهری و ضوابط کاربری زمین، و جهت دهی به بودجه ریزی و تعریف پروژه ها بر اساس شدت و الگوی نابرابری، به عنوان محورهای کلیدی عمل کارشناسی تبیین می شود. یافته ها نشان می دهد استقرار چرخه ای متشکل از پایش منظم، گزارش دهی شفاف، توسعه داشبوردهای تصمیم یار و تقویت مشارکت ذی نفعان، می تواند مدیریت شهری را به سمت بازتوزیع هدفمند خدمات محیط زیستی و ارتقای کیفیت محیط در محلات کم برخوردار سوق دهد. در عین حال، چالش هایی نظیر پراکندگی و ضعف کیفیت داده ها، ناهماهنگی بین بخشی، تعارض صلاحیت ها و محدودیت اختیارات کارشناسان، ظرفیت تحقق این نقش را محدود کرده و ضرورت اصلاحات نهادی، ارتقای زیرساخت های اطلاعات مکانی، و توانمندسازی تخصصی و بین رشته ای کارشناس محیط زیست شهرداری را برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

عدالت محیط زیستی ، کارشناس محیط زیست ، نابرابری شهری ، GIS ، برنامه ریزی شهری