طراحی و استقرار نظام ارزیابی پیامدهای زیست محیطی پروژه های عمرانی شهری با هدف کاهش تخریب محیط و ارتقای تاب آوری اکولوژیک شهر در شهرداری ها

شتاب گیری شهرنشینی و گسترش پروژه های عمرانی در کشورهای در حال توسعه، ظرفیت جذب و خودترمیمی بوم سازگان های شهری را تضعیف کرده و پیامدهایی مانند تشدید جزایر حرارتی، سیلاب های شهری، آلودگی هوا و کاهش فضاهای سبز را تقویت کرده است. در این بستر، ارزیابی پیامدهای زیست محیطی هنگامی می تواند فراتر از یک ابزار مجوزدهی عمل کند که به صورت نهادی و فرایندی در معماری تصمیم گیری شهرداری ها تعبیه شده و با اهداف تاب آوری اکولوژیک هم راستا شود؛ موضوعی که در ادبیات تخصصی مورد تاکید پژوهش های پیشین است. مقاله با هدف طراحی یک چارچوب مفهومی–کاربردی، به استقرار نظام ارزیابی پیامدهای زیست محیطی شهرداری محور می پردازد؛ نظامی که از مراحل تعریف پروژه و ارزیابی گزینه ها تا طراحی، مناقصه، اجرا، بهره برداری و پایش امتداد یافته و شاخص های کمی تاب آوری اکولوژیک را به طور ساختاری در فرایند تصمیم سازی وارد می کند. روش پژوهش بر مطالعه اسنادی نظام مند، تحلیل تطبیقی تجارب ملی و بین المللی و تلفیق آن ها در قالب الگویی یکپارچه برای پیوند ارزیابی پیامدهای زیست محیطی و تاب آوری استوار است. یافته ها نشان می دهد نبود نظام یکپارچه در ساختار شهرداری، ضعف اتصال نتایج ارزیابی به اسناد مناقصه و قرارداد، استفاده محدود از سنجه های کمی تاب آوری، غلبه نگاه پروژه محور به جای نگاه شبکه ای به زیرساخت ها، نارسایی سازوکارهای پایش و بی توجهی به ابعاد نهادی و مشارکتی تاب آوری، از مهم ترین گلوگاه های کارکردی ارزیابی پیامدهای زیست محیطی در محیط شهری است. بر این اساس، چارچوبی تلفیقی پیشنهاد می شود که در آن، ارزیابی پیامدهای زیست محیطی به عنوان زیرسیستمی کلیدی در نظام حکمرانی شهری با اهداف تاب آوری اکولوژیک ادغام شده و الزامات آن در کل چرخه حیات پروژه های عمرانی در شهرداری ها نهادینه می گردد.

کلیدواژه ها:

ارزیابی زیست محیطی ، تاب آوری اکولوژیک ، زیرساخت شهری ، حکمرانی شهری