بررسی و تحلیل مولفه های هویت ملی و ایران گرایی در اشعار حماسی شاهنامه فردوسی با تکیه بر داستان های پهلوانی (مطالعه موردی: کتاب فارسی پایه دهم متوسطه دوم)

شاهنامه فردوسی به عنوان مهم ترین حماسه ملی ایران، همواره منبعی غنی برای بازتولید و انتقال مولفه های هویت ملی و ایران گرایی به نسل های مختلف بوده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل این مولفه ها در اشعار حماسی شاهنامه با تکیه بر داستان های پهلوانی منتخب کتاب فارسی پایه دهم متوسطه دوم انجام شده است. روش پژوهش، تحلیل محتوای کیفی جهت دار بوده و جامعه آماری شامل ۵۷۴ بیت از سه داستان «رستم و سهراب»، «رستم و اسفندیار» و «سیاوش» می باشد. یافته ها نشان داد که پنج مولفه اصلی هویت ملی و ایران گرایی در این داستان ها عبارتند از: میهن دوستی (۲۴/۳ درصد)، عدالت خواهی (۲۵/۲ درصد)، دشمن ستیزی تورانیان (۲۷/۲ درصد)، آیین های باستانی (۱۸/۴ درصد) و پاسداشت زبان فارسی (۴/۹ درصد). بیشترین فراوانی مربوط به مولفه دشمن ستیزی و کمترین آن مربوط به پاسداشت زبان فارسی است. از نظر توزیع داستانی، داستان رستم و اسفندیار با ۳۷ مورد بیشترین و داستان رستم و سهراب با ۳۱ مورد کمترین میزان بازنمایی مولفه های هویتی را دارا هستند. نتیجه آنکه کتاب فارسی پایه دهم با گزینش هدفمند داستان های پهلوانی، توانسته است تصویری موثر از هویت ملی ایرانی ارائه دهد؛ هرچند که بازنمایی مولفه زبان فارسی نیازمند تقویت است. پیشنهاد می شود در ویراست های آینده، ابیاتی در ستایش زبان پارسی به محتوای کتاب افزوده شود و درباره ماهیت نمادین «توران» برای دانش آموزان زمینه چینی تاریخی صورت گیرد.

کلیدواژه ها:

هویت ملی ، ایران گرایی ، شاهنامه فردوسی ، داستان های پهلوانی ، کتاب فارسی پایه دهم ، تحلیل محتوا.