نقش آموزش مهارت «نه گفتن » در سلامت روان دانش آموزان ابتدایی

آموزش مهارت «نه گفتن» به عنوان یکی از مولفه های اساسی مهارت های جرات مندی و مدیریت هیجان، در دهه های اخیر به طور فزاینده ای مورد توجه روان شناسان تربیتی و متخصصان آموزش وپرورش قرار گرفته است. این مهارت نقشی بنیادین در شکل گیری توانایی خودحمایتی، پیشگیری از رفتارهای پرخطر، افزایش تاب آوری، تقویت تنظیم هیجان و ارتقای سلامت روان دانش آموزان دارد. کودکان دوره ابتدایی، به ویژه در سال های میانی رشد اجتماعی، در معرض موقعیت هایی قرار می گیرند که توانایی «نه گفتن» به درخواست های نامناسب، فشار همسالان یا موقعیت های تهدیدکننده، بخشی از مسیر رشد سالم روانی و اجتماعی آنان را تشکیل می دهد. پژوهش های بین المللی و داخلی نشان داده اند که آموزش برنامه ریزی شده مهارت نه گفتن می تواند موجب کاهش اضطراب اجتماعی، افزایش عزت نفس، تقویت جسارت کلامی، کاهش رفتارهای پرخطر، و بهبود رابطه با والدین و معلمان شود (احمدی، ۱۳۹۹؛ گلدشتاین، ۲۰۱۸). در نظام آموزشی ایران نیز با توجه به چالش هایی چون فشار همسالان، تهدیدات فضای مجازی، تعارضات بین فردی و کاهش تاب آوری دانش آموزان، توجه به این مهارت اهمیتی دوچندان یافته است. آموزش مهارت نه گفتن در قالب برنامه های آموزش مهارت های زندگی، آموزش سواد رسانه ای، فعالیت های فوق برنامه و مداخلات مشاوره ای مدرسه می تواند زمینه ساز ارتقای سلامت روانی، رشد اجتماعی سالم، افزایش اعتمادبه نفس و شکل گیری احساس عاملیت در کودکان باشد. این مطالعه مروری با هدف تحلیل جامع نقش آموزش مهارت نه گفتن در سلامت روانی دانش آموزان ابتدایی انجام شده است و تلاش می کند ضمن بررسی مبانی نظری، مسیرهای اثرگذاری، شواهد تجربی و رویکردهای عملی، تصویری روشن از اهمیت این مهارت در نظام تعلیم وتربیت ایران ارائه دهد. یافته های مروری نشان می دهد که آموزش مستمر و ساختاریافته این مهارت نه تنها از بروز آسیب های روانی و اجتماعی جلوگیری می کند، بلکه به طور مستقیم موجب افزایش کیفیت زندگی، بهزیستی روان شناختی و سازگاری تحصیلی دانش آموزان می شود.

کلیدواژه ها:

مهارت نه گفتن ، سلامت روان ، جرات مندی ، دانش آموزان ابتدایی ، مهارت های زندگی ، تعلیم وتربیت.