تاثیر عدالت آموزشی در کلاس درس از نگاه معلمان

عدالت آموزشی به عنوان یکی از بنیادی ترین مولفه های کیفیت نظام های آموزشی، نقشی تعیین کننده در شکل گیری فرصت های یادگیری برابر، انگیزش تحصیلی و تعاملات اثربخش در کلاس درس ایفا می کند. در سال های اخیر، توجه پژوهشگران حوزه رهبری و مدیریت آموزشی به عدالت آموزشی از سطح سیاست گذاری کلان فراتر رفته و به بستر کلاس درس و ادراک معلمان از نحوه تحقق آن معطوف شده است. معلمان به عنوان کنشگران اصلی فرایند یاددهی–یادگیری، نقش محوری در بازتولید یا کاهش نابرابری های آموزشی دارند و برداشت ها، نگرش ها و کنش های آنان می تواند عدالت آموزشی را به تجربه ای عینی برای دانش آموزان تبدیل کند یا برعکس، آن را به مفهومی انتزاعی و دست نیافتنی محدود سازد. هدف این مقاله، تحلیل و تبیین تاثیر عدالت آموزشی در کلاس درس از نگاه معلمان با رویکردی مروری و تحلیلی است. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش تحقیق کتابخانه ای و اسنادی، به واکاوی دیدگاه های نظری و یافته های پژوهشی مرتبط با ابعاد مختلف عدالت آموزشی در کلاس درس، شامل عدالت توزیعی، عدالت رویه ای و عدالت تعاملی، می پردازد. تمرکز اصلی بر این است که معلمان چگونه عدالت را در توزیع منابع آموزشی، فرصت های مشارکت، ارزشیابی تحصیلی و تعاملات کلاسی درک و اجرا می کنند و این ادراک چه پیامدهایی برای یادگیری، احساس تعلق، خودکارآمدی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دارد. یافته های مروری نشان می دهد که از دیدگاه معلمان، تحقق عدالت آموزشی در کلاس درس نه تنها به معنای برابری صوری، بلکه مستلزم توجه به تفاوت های فردی، اجتماعی و فرهنگی دانش آموزان است. معلمان عدالت محور، با اتخاذ راهبردهای آموزشی انعطاف پذیر، ارزشیابی منصفانه و تعاملات محترمانه، زمینه افزایش انگیزش درونی و کاهش احساس تبعیض را فراهم می کنند (رالز، ۱۳۹۸؛ فریزر، ۱۴۰۰). همچنین شواهد پژوهشی حاکی از آن است که ادراک مثبت معلمان از عدالت آموزشی با بهبود مدیریت کلاس، ارتقای جو عاطفی و افزایش مشارکت فعال دانش آموزان ارتباط معنادار دارد (گاتمن، ۱۳۹۷؛ حسینی و همکاران، ۱۴۰۱).

کلیدواژه ها:

عدالت آموزشی ، کلاس درس ، دیدگاه معلمان ، مدیریت کلاس ، یاددهی–یادگیری منصفانه