نقش هوش هیجانی معلم در مدیریت رفتار دانش آموزان

مدیریت رفتار دانش آموزان یکی از چالش های اساسی نظام های آموزشی معاصر است که به طور مستقیم با کیفیت یاددهی–یادگیری، سلامت روانی کلاس درس و اثربخشی عملکرد معلمان ارتباط دارد. در این میان، **هوش هیجانی معلم** به عنوان یک شایستگی حرفه ای و روان شناختی نوین، نقش تعیین کننده ای در نحوه مواجهه معلمان با رفتارهای سازگارانه و ناسازگارانه دانش آموزان ایفا می کند. هدف این پژوهش مروری–تحلیلی، تبیین نقش هوش هیجانی معلم در مدیریت رفتار دانش آموزان و بررسی سازوکارهای تاثیرگذاری آن در محیط های آموزشی است. روش پژوهش از نوع **کتابخانه ای و اسنادی** بوده و با تحلیل نظام مند منابع علمی فارسی و خارجی معتبر، به واکاوی مفاهیم، نظریه ها و یافته های پژوهشی مرتبط پرداخته شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که مولفه های اصلی هوش هیجانی معلم، شامل خودآگاهی هیجانی، خودتنظیمی، همدلی، مهارت های اجتماعی و انگیزش درونی، نقش مستقیمی در پیشگیری از بروز رفتارهای مخرب، کاهش تعارضات کلاسی و تقویت رفتارهای مثبت دانش آموزان دارند. معلمانی که از سطح بالاتری از هوش هیجانی برخوردارند، قادرند هیجان های خود و دانش آموزان را به درستی شناسایی و مدیریت کرده و از راهبردهای غیرتنبیهی، ارتباط محور و حمایتی در مدیریت کلاس استفاده کنند (گلمن، ۱۹۹۵؛ بار-آن، ۲۰۰۶). همچنین شواهد پژوهشی حاکی از آن است که هوش هیجانی معلم با افزایش احساس امنیت روانی، تعلق خاطر دانش آموزان به کلاس درس و بهبود روابط معلم–دانش آموز، زمینه ساز کاهش رفتارهای پرخاشگرانه و افزایش مشارکت تحصیلی می شود (مایر و سالووی، ۱۹۹۷؛ شفیع آبادی، ۱۳۹۸). نتیجه گیری کلی پژوهش بیانگر آن است که توجه نظام مند به پرورش هوش هیجانی معلمان، نه تنها یک ضرورت فردی بلکه یک راهبرد کلیدی در مدیریت اثربخش رفتار دانش آموزان و ارتقای کیفیت آموزش محسوب می شود. ازاین رو، پیشنهاد می شود برنامه های تربیت معلم و دوره های ضمن خدمت، آموزش مهارت های هوش هیجانی را به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از شایستگی های حرفه ای معلمان مورد توجه قرار دهند.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی معلم ، مدیریت رفتار دانش آموزان ، مدیریت کلاس درس ، مهارت های هیجانی–اجتماعی ، رهبری آموزشی.