تحلیل دگردیسی تحولی در جان جلال آل احمد، از روگردانی تا روآوری دوباره به معنویت، با ابتنا بر کتاب خسی در میقات

این پژوهش با هدف تحلیل دگردیسی تحولی در جان جلال آل احمد، از روگردانی تا روآوری دوباره به معنویت، با اتکا بر کتاب «خسی در میقات» انجام شده است. روش تحقیق، تحلیلی-توصیفی و بر اساس مطالعه متون و نقد ادبی است. این کتاب، سفرنامه ای است که حاصل سفر حج جلال آل احمد در سال ۱۳۴۳ خورشیدی بوده و نقطه عطفی در سیر فکری و روحی او محسوب می شود. در این اثر، جالل آل احمد که در جوانی به حزب توده پیوسته و سال ها از مذهب فاصله گرفته بود، پس از سال ها معلمی، کنشگری اجتماعی و نویسندگی، به سوی مذهب بازگشت و این سفرنامه را به متنی فراتر از مشاهدات صرف تبدیل کرد.یافته های پژوهش نشان می دهد که «خسی در میقات» نه تنها یک سفرنامه ساده، بلکه نقدی اجتماعی-فرهنگی و فلسفی از وضعیت جوامع مسلمان و تحولات فکری و معنوی نویسنده است. این کتاب با سبک خاص جلال آل احمد، یعنی سریع، صریح، با جمالاتی اغلب بریده بریده و برخوردار از رویکردی تحلیلی-انتقادی نگاشته شده است. متن کتاب، ضمن انعکاس خاطرات سفر، به تحلیل جامعه شناختی موقعیت ها و وقایع می پردازد و به استنتاج های خاصی می رسد. جالل آل احمد در این اثر، تقلید کورکورانه از معماهای غرب را مصداق بارز «استحاله فرهنگی» می داند و نقدهایی تند و صریح از وضعیت اجتماعی و فرهنگی جوامع مسلمان وارد می کند. نتیجه این پژوهش آن است که «خسی در میقات» نه تنها یک سفرنامه، بلکه نقدی اجتماعی-فرهنگی و فلسفی از وضعیت جوامع مسلمان و تحولات فکری و معنوی نویسنده است. این کتاب بازتابی از کشمکش های ذهنی شخصیت پرسشگر و در پی یافتن حقیقت است و خواننده را به تامل درباره مفاهیمی چون هویت انسان و هویت فرهنگی دعوت می کند.

کلیدواژه ها:

جلال آل احمد ، خسی در میقات ، تحول فکری ، نقد اجتماعی ، سفرنامه ، هویت فرهنگی