تاثیر آموزش مجازی بر مهارت های اجتماعی دانش آموزان

در سال های اخیر، با پیشرفت سریع فناوری اطلاعات و ارتباطات و به ویژه در پی شیوع جهانی بیماری کووید-۱۹، نظام های آموزشی در سراسر جهان با تغییرات بنیادینی مواجه شده اند و آموزش مجازی به عنوان یکی از اصلی ترین شیوه های جایگزین آموزش حضوری مورد استفاده گسترده قرار گرفته است. این تحول اگرچه فرصت هایی نظیر افزایش دسترسی به آموزش، انعطاف پذیری زمانی و مکانی، کاهش هزینه ها و توسعه مهارت های فناورانه را برای دانش آموزان فراهم کرده است، اما در عین حال نگرانی های جدی در خصوص پیامدهای تربیتی، روانی و اجتماعی آن، به ویژه در حوزه مهارت های اجتماعی دانش آموزان، مطرح ساخته است. مهارت های اجتماعی به عنوان مجموعه ای از توانایی ها شامل برقراری ارتباط موثر، همکاری با دیگران، همدلی، حل تعارض، مسئولیت پذیری و مشارکت اجتماعی، نقش اساسی در رشد همه جانبه دانش آموزان، سلامت روان، موفقیت تحصیلی و سازگاری اجتماعی آنان ایفا می کنند و مدرسه به طور سنتی یکی از مهم ترین بسترهای شکل گیری و تقویت این مهارت ها به شمار می رود. با انتقال فرایند یاددهی یادگیری از محیط حضوری مدرسه به فضای مجازی، بسیاری از تعاملات چهره به چهره، فعالیت های گروهی، ارتباطات غیرکلامی و فرصت های یادگیری اجتماعی کاهش یافته یا دچار دگرگونی شده اند؛ امری که می تواند پیامدهایی همچون انزوای اجتماعی، ضعف در مهارت های ارتباطی، کاهش روحیه مشارکت و افت تعاملات بین فردی را در میان دانش آموزان به دنبال داشته باشد. از سوی دیگر، برخی پژوهش ها نشان می دهند که آموزش مجازی در صورت طراحی مناسب می تواند به تقویت مهارت هایی نظیر خودتنظیمی، استقلال در یادگیری، مسئولیت پذیری فردی و حتی اشکال جدیدی از تعاملات اجتماعی در بستر دیجیتال منجر شود. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی جامع تاثیر آموزش مجازی بر مهارت های اجتماعی دانش آموزان انجام شده و تلاش دارد با تحلیل یافته های پژوهش های پیشین، ابعاد مختلف این تاثیرات را شناسایی و تبیین نماید. نتایج این مطالعه نشان می دهد که آموزش مجازی دارای تاثیرات دوگانه بر مهارت های اجتماعی دانش آموزان است؛ به گونه ای که در صورت نبود برنامه ریزی آموزشی مناسب، می تواند موجب تضعیف برخی مهارت های اجتماعی شود، اما در صورت بهره گیری از روش های تعاملی، فعالیت های گروهی آنلاین و رویکردهای آموزشی ترکیبی، می تواند بخشی از این چالش ها را کاهش داده و حتی زمینه ساز رشد برخی مهارت های نوین اجتماعی گردد. در نهایت، یافته های پژوهش بر ضرورت توجه هم زمان به ابعاد آموزشی و اجتماعی در طراحی و اجرای آموزش مجازی و استفاده آگاهانه از الگوهای ترکیبی آموزشی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

آموزش مجازی ، مهارت های اجتماعی ، دانش آموزان ، یادگیری الکترونیکی ، تعامل اجتماعی