بررسی تحول سیستم های پرداخت الکترونیکی در ایران: مروری بر روندها، فناوریها و چالشهای سیاستی

تحول نظام پرداخت الکترونیکی در ایران طی دو دهه اخیر، تغییرات چشمگیری در زیرساختها، نهادها و رفتار مالی کاربران ایجاد کرده است. در این پژوهش مروری به صورت مروری، روند تاریخی، چارچوب های نظری و مفهومی، وضعیت کنونی، و چالش های نظام پرداخت ایران را تحلیل میکند. مسیر تحول ایران از راه اندازی شبکه شتاب، ایجاد شرکت شاپرک، گسترش پرداخت های موبایلی، تا اجرای پروژه ریال دیجیتال بررسی شده است. چارچوب نظری مقاله مبتنی بر نظریه پذیرش فناوری (TAM)، نهادگرایی نو (New Institutionalism)، اقتصاد شبکه ها (Network Economics)، اعتماد نهادی (Institutional Trust) و تحول دیجیتال (Digital Transformation) است. نتایج نشان میدهد که علیرغم توسعه گسترده زیرساخت ها، نظام پرداخت ایران با چالش هایی از جمله تمرکز نهادی، ضعف رقابت، تهدیدات امنیتی، محدودیت های بین المللی و نیاز به نوآوری فناورانه مواجه است. پیشنهادها شامل اصلاح ساختار نظارتی، توسعه بانکداری باز، ارتقای امنیت سایبری، و تقویت پیمان های پرداخت بین المللی است. در این پژوهش مروری میتوان نتیجه گرفت. مسیر پژوهشی و سیاست گذاری آینده در حوزه پرداخت دیجیتال ایران را روشنتر کند.