تحریک فراجمجمه ای با جریان مستقیم (tDCS) در عصر علوم شبکه ای مغز: مروری نظام مند بر اثرات آن بر بازسازی ارتباطات مغزی در مقیاس گسترده

تحریک فراجمجمه ای با جریان مستقیم (tDCS) به عنوان یکی از روش های نوین و غیرتهاجمی نورومدولاسیون، توجه گسترده ای را در سال های اخیر به خود جلب کرده است. در حالی که اثرات موضعی tDCS بر نواحی خاص مغز به خوبی شناخته شده اند، شواهد جدید نشان می دهند که این تحریک می تواند ساختار و دینامیک شبکه های مغزی در مقیاس وسیع را نیز تحت تاثیر قرار دهد. این مقاله مروری نظام مند، به بررسی جامع و تحلیل انتقادی این پدیده در چارچوب علوم شبکه ای مغز می پردازد. هدف این مطالعه، مرور و تحلیل نظام مند اثرات tDCS بر بازسازی اتصال های شبکه ای مغز، اعم از عملکردی و ساختاری، با تمرکز بر الگوهای پایداری، ابزارهای تصویربرداری، و تفاوت های جمعیتی است. جستجوی دقیق و ساختاریافته ای در پایگاه های PubMed، Scopus، Web of Science و IEEE Xplore انجام شد. از میان ۲۵ مقاله بازیابی شده بین سال های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵، در نهایت ۲۰ مقاله واجد شرایط انتخاب شدند. معیارهای ورود شامل استفاده از tDCS همراه با ارزیابی شبکه ای مغز با ابزارهایی مانند EEG، fMRI یا مدل سازی شبکه ای بود. فرآیند غربال گری مطابق با راهنمای PRISMA ۲۰۲۰ انجام شد و کیفیت مطالعات با ابزارهای RoB۲ و GRADE بررسی گردید. اغلب مطالعات نشان دهنده ی اثرات مثبت tDCS بر ویژگی های شبکه ای مانند افزایش small-worldness، modularity، hubness و بازسازی اتصال حرکتی یا شناختی بودند. با این حال، ناهمگونی در طراحی مطالعات، نوع ابزار تصویربرداری، و پارامترهای تحریک، مانع از استنتاج قطعی در برخی حوزه ها شد. تفاوت در پاسخ مغزی بین جمعیت های سالم و بیمار (به ویژه سکته و اوتیسم) نیز مشاهده شد.

کلیدواژه ها:

tDCS ، اتصال مغزی ، علوم شبکه ای مغز ، تحریک غیرتهاجمی ، fMRI ، EEG ، بازسازی شبکه ای