اختلال نقص توجه/بیش فعالی (ADHD) از دیدگاه شناختی-بالینی: مرور نظام مند تعامل عملکرد اجرایی، علائم بالینی و رویکردهای نوین مداخله ای (۲۰۲۳–۲۰۲۵)

هدف این مقاله، مرور و تحلیل نقادانه مطالعات نوین در مورد اختلال نقص توجه/بیش فعالی (ADHD) با تمرکز بر عملکردهای اجرایی شناختی، علائم بالینی و ارتباط آن ها با الگوهای درمانی نوین است. تلاش شده است تا شکاف های موجود در ارتباط بین سازوکارهای شناختی (مانند مهار پاسخ، انعطاف پذیری ذهنی و حافظه کاری) و نشانه های بالینی (از جمله بیش فعالی، بی توجهی، و رفتارهای انفجاری) مشخص شود.جستجو در پایگاه های PUBMED، SCOPUS، google sholar و PSYCINFO انجام شد. کلیدواژه هایی نظیر "ADHD", "EXECUTIVE FUNCTION", "COGNITIVE DEFICIT", "CLINICAL SYMPTOMS", "SYSTEMATIc REVIEW", "META-ANALYSIS", و "TREATMENT" برای بازه زمانی ژانویه ۲۰۲۳ تا آوریل ۲۰۲۵ به کار رفتند. از بین بیش از ۲۰ مقاله واجد شرایط بررسی کامل شدند که ۱۰ مقاله با معیارهای کیفیت، نوآوری، و تمرکز مشترک بر روان شناسی شناختی و بالینی انتخاب شدند.نتایج کلیدی تحلیل مقالات نشان داد که نقص در عملکرد اجرایی نقش محوری در بروز و شدت علائم ADHD دارد. حافظه کاری و مهار پاسخ، دو مولفه اصلی دچار اختلال در بیماران ADHD شناخته شده اند. مطالعات نیز نشان دادند که رویکردهای درمانی چندوجهی،از جمله تمرینات ورزشی با شدت متوسط، مداخلات دیجیتال شناختی، و درمان ترکیبی دارویی و رفتاری،در بهبود این عملکردها موثر هستند. همچنین، همبودی با اختلالاتی مانند ODD و ASD باعث تشدید اختلال در کارکردهای اجرایی می شود.مقاله تاکید می کند که ارزیابی های تشخیصی باید علاوه بر معیارهای رفتاری، بر سنجش های دقیق شناختی نیز مبتنی باشند. همچنین، پیشنهاد می شود درمان ADHD در کودکان و نوجوانان، بر اساس پروفایل شناختی فردی (مانند سطح اختلال در مهار پاسخ یا انعطاف پذیری ذهنی) طراحی شود. استفاده از برنامه های تمرینی رایانه ای، مداخلات جسمی-شناختی، و تعامل والد-درمانگر در افزایش اثربخشی درمان موثر گزارش شده اند.

کلیدواژه ها:

اختلال نقص توجه/بیش فعالی (ADHD) ، دیدگاه شناختی-بالینی ، تعامل عملکرد اجرایی ، علائم بالینی ، رویکردهای نوین مداخله ای