مرور تحلیلی نظریه های بهزیستی روان شناختی و کاربرد آنها در محیط های آموزشی

بهزیستی روان شناختی به عنوان یکی از مولفه های کلیدی سلامت و موفقیت تحصیلی در محیط های آموزشی، طی سال های اخیر توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است. هدف این مقاله مرور تحلیلی نظریه های بهزیستی روان شناختی و بررسی کاربرد آن ها در محیط های آموزشی است. پژوهش حاضر از نوع مرور نظام مند–تحلیلی است و با تحلیل ۱۵ منبع معتبر منتشرشده بین سال های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ انجام شده است. یافته ها نشان می دهند که نظریه های کلاسیک مانند مدل شش بعدی ریف، چارچوب مناسبی برای ارزیابی بهزیستی فراهم می کنند و مولفه هایی مانند پذیرش خود، رشد شخصی، روابط مثبت، خودمختاری، هدفمندی و تسلط بر محیط با انگیزش، مشارکت و رضایت تحصیلی دانش آموزان و دانشجویان ارتباط مستقیم دارند. نظریه خودمختاری و مدل PERMA بیشترین پشتوانه تجربی را دارند و موجب ارتقای انگیزش درونی، رضایت تحصیلی و تاب آوری فراگیران می شوند. همچنین رویکردهای ذهن آگاهی و روان شناسی مثبت نسل دوم در کاهش فرسودگی تحصیلی و افزایش تمرکز موثر بوده اند. مدل های مبتنی بر علوم اعصاب و رویکردهای چندلایه نشان داده اند که عوامل محیطی، اجتماعی و نهادی نقش مهمی در موفقیت مداخلات دارند. تحلیل یافته ها حاکی از این است که ترکیب نظریه های کلاسیک و نوین و توجه به سطح فردی و محیطی می تواند اثربخشی برنامه های آموزشی مبتنی بر بهزیستی را افزایش دهد. پژوهش های بلندمدت، بومی سازی مداخلات و توجه به تفاوت های فرهنگی و جنسیتی از جمله نیازهای پژوهشی آینده محسوب می شوند. نتایج این مطالعه می تواند راهنمایی برای طراحان برنامه های آموزشی، معلمان و سیاست گذاران برای ارتقای سلامت روان و عملکرد تحصیلی دانش آموزان و دانشجویان فراهم کند.

کلیدواژه ها:

بهزیستی روان شناختی ، PERMA ، خودمختاری ، ذهن آگاهی ، محیط آموزشی