پیوندهای جمع گرایانه و خودتعیین گری در تاب آوری خانوادگی ایرانی : مطالعه کیفی تجربه زیسته با رویکرد پدیدارشناسی تفسیری

هدف: پژوهش حاضر با هدف کشف و توصیف عمیق تجربه زیسته تاب آوری مبتنی بر خودتعیین گری در خانواده های ایرانی انجام شد. روش: مطالعه کیفی با رویکرد پدیدارشناسی تفسیری (IPA) بود. ۱۴ نفر (۷ زن و ۷ مرد) از ۹ خانواده ایرانی که حداقل یکی از بحران های جدی (سرطان، فوت ناگهانی، ورشکستگی کامل، اعتیاد شدید عضو خانواده، خیانت و طلاق، زندان طولانی مدت عضو نزدیک، مهاجرت اجباری و بیماری های پیش رونده نورولوژیک) را پشت سر گذاشته و نشانه های صریح تاب آوری و رشد پس از تروما داشتند، به روش نمونه گیری هدفمند معیارمحور و سپس نظری انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق فردی (میانگین ۱۱۸ دقیقه) جمع آوری و با روش استاندارد IPA تحلیل شدند. اعتبار از طریق مثلث سازی منابع، عضوگردانی مداوم، نظارت همتایان، دفترچه تاملی و رد داده تضمین شد. یافته ها: چهار تم اصلی استخراج شد: ۱) «ما افتادیم، اما با هم بلند شدیم» (تاب آوری به مثابه فرایند خانوادگی)، ۲) «خودم را در ما پیدا کردم» (خودتعیین گری رابطه مند و جمع گرا)، ۳) «رفتارهای کوچک، اما حیاتی» (آیین های تخلیه هیجان مشترک، طنز سیاه خانوادگی، روایت سازی مداوم)، ۴) «رشد در دل محدودیت» (رشد پس از تروما به عنوان قاعده) . نتیجه گیری: تاب آوری در خانواده ایرانی پدیده ای کاملا رابطه مند است که در آن نیازهای خودتعیین گری (خودمختاری، شایستگی و ارتباط) نه به صورت فردی، بلکه از طریق پیوندهای خانوادگی و در چارچوب ارزش های جمع گرایانه برآورده می شوند. این الگو نیازمند بازنگری جدی نظریه خودتعیین گری در بافت های غیرغربی است و می تواند مبنای مداخلات بالینی و برنامه های ارتقای تاب آوری بومی سازی شده در ایران قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری خانوادگی ، خودتعیین گری ، تجربه زیسته ، پدیدارشناسی تفسیری ، خانواده ایرانی