بررسی فقهی–حقوقی تعارضات خانوادگی و تحلیل روان شناختی–تربیتی تاثیر آن بر ساختار شخصیت افراد

تعارضات خانوادگی یکی از مهم ترین مسائل چندبعدی در جوامع معاصر است که پیامدهای آن نه تنها در حوزه روابط بین فردی، بلکه در ساحت های فقهی، حقوقی، روان شناختی و تربیتی نیز قابل بررسی است. خانواده به عنوان بنیادی ترین نهاد اجتماعی، نقش تعیین کننده ای در شکل دهی شخصیت، رفتار و سلامت روان افراد ایفا می کند؛ ازاین رو، بروز تعارض در این نهاد می تواند آثار گسترده و گاه جبران ناپذیری در ابعاد مختلف رشد فردی و اجتماعی برجای گذارد. این پژوهش مروری با هدف تحلیل و تبیین ماهیت تعارضات خانوادگی از منظر فقه اسلامی و نظام حقوقی ایران، و نیز بررسی پیامدهای روان شناختی و تربیتی آن بر ساختار شخصیت افراد تدوین شده است. در بخش فقهی–حقوقی، اصولی همچون صلح و سازش، حرمت ایذاء، حق الناس، قوامیت، عدالت، نفقه، حضانت و مسئولیت پذیری به عنوان مبانی نظری مورد تحلیل قرار گرفته و جایگاه حقوقی نهاد خانواده و پیامدهای قانونی تعارضات مورد واکاوی قرار می گیرد. در بخش روان شناختی–تربیتی نیز با اتکا بر نظریه های رشد شخصیت، سبک های دلبستگی، الگوهای ارتباطی، سبک تربیتی والدین و نظریه های تعارض خانوادگی، پیامدهای عاطفی، شناختی، رفتاری و اجتماعی تعارضات ارزیابی می شود. نتایج این مطالعه نشان می دهد که تعارضات حل نشده خانوادگی با افزایش اضطراب، اختلال در دلبستگی ایمن، کاهش عزت نفس، پرخاشگری، اختلال در تنظیم هیجان، افت تحصیلی و بی ثباتی شخصیت رابطه مستقیم دارد. همچنین، تحلیل های فقهی و حقوقی نشان می دهد که نظام فقهی–حقوقی با وضع احکام و مقررات دقیق در زمینه روابط خانوادگی، نقش مهمی در پیشگیری، مدیریت و حل وفصل این تعارضات ایفا می کند. بر اساس یافته ها، اتخاذ رویکردی میان رشته ای و تلفیقی با بهره گیری از ظرفیت های فقهی–حقوقی و اصول روان شناختی–تربیتی می تواند در کاهش تنش های خانوادگی و ارتقای سلامت روانی–شخصیتی اعضای خانواده موثر باشد. این مقاله، ضمن ارائه تصویری جامع از ابعاد گوناگون تعارضات خانوادگی، می کوشد زمینه ای مناسب برای سیاست گذاری، مداخله گری و اصلاح الگوهای تربیتی و حقوقی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

تعارضات خانوادگی ، فقه خانواده ، حقوق خانواده ، سلامت روان ، شخصیت ، روان شناسی تربیتی ، دلبستگی.