تبیین کارکرد عناصر باارزش معماری بومی در بهبود آسایش حرارتی مسکن روستایی منطقه سیستان در چارچوب مولفه های اقلیمی معماری پایدار

زمینه و هدف: منطقه سیستان با قرارگیری در پهنه اقلیمی گرم و خشک، تابش شدید خورشید، نوسانات قابل توجه دمای شب و روز و وزش بادهای غالب فصلی، همواره با چالش تامین آسایش حرارتی در فضاهای سکونتی، به ویژه در بافت های روستایی، مواجه بوده است. در این میان، معماری بومی منطقه با اتکا بر دانش تجربی و درک عمیق از شرایط محیطی، مجموعه ای از عناصر کالبدی سازگار با اقلیم را پدید آورده است که نقش موثری در بهبود تهویه طبیعی و کاهش وابستگی به سامانه های مکانیکی ایفا می کنند. هدف پژوهش حاضر، تبیین کارکرد عناصر باارزش معماری بومی در بهبود تهویه طبیعی مسکن روستایی استان سیستان و بلوچستان در چارچوب مولفه های اقلیمی معماری پایدار است. روش پژوهش: این پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی و با رویکرد کیفی انجام شده است. گردآوری داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی اسناد و منابع معتبر علمی، تحلیل پیشینه پژوهش، برداشت های میدانی و مطالعه نمونه های شاخص مسکن روستایی در استان سیستان و بلوچستان صورت گرفته است. تحلیل داده ها با تمرکز بر تطبیق عملکرد عناصر معماری بومی با مولفه های اقلیمی موثر بر تهویه طبیعی و اصول معماری پایدار انجام شده است. یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد که عناصری نظیر خارخانه، دورچه، کولک، سورک، مهتابی، دکنچه، ایوان، دیوارهای ضخیم خشتی، سقف های گنبدی و جان پناه های مشبک بام و سایر سازوکارهای مشابه، به عنوان راهکارهای اقلیمی کارآمد، طی قرن های متمادی در معماری بومی استان سیستان و بلوچستان شکل گرفته اند. این عناصر با بهره گیری هوشمندانه از جریان باد، ایجاد اختلاف فشار، تسهیل همرفت طبیعی، کاهش بار حرارتی و استفاده از سرمایش تبخیری، نقش موثری در بهبود تهویه طبیعی و تعدیل شرایط حرارتی فضاهای داخلی ایفا کرده اند. عملکرد این عناصر نشان دهنده انطباق کامل معماری بومی منطقه با اصول بنیادین معماری پایدار اقلیمی است. نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاکی از آن است که معماری بومی مسکن روستایی استان سیستان و بلوچستان، نمونه ای موفق از به کارگیری راهکارهای غیرفعال اقلیمی در پاسخ به شرایط محیطی سخت منطقه است. بازشناسی، تحلیل و بازتفسیر این عناصر می تواند به عنوان الگویی کارآمد در طراحی مسکن معاصر مناطق گرم و خشک مورد استفاده قرار گیرد و در کاهش مصرف انرژی، ارتقای آسایش حرارتی و تقویت پیوند میان هویت معماری بومی و الزامات پایداری محیطی نقش موثری ایفا کند.

کلیدواژه ها:

آسایش حرارتی ، معماری بومی ، اقلیم ، معماری پایدار ، سیستان