مروری بر کاربرد روش های TOPSIS, AHP و VIKOR در اولویت بندی تعمیر و نگهداری روسازی های آسفالتی

تعمیر و نگهداری روسازی های آسفالتی یکی از اساسی ترین فرآیندهای مدیریت زیرساخت های حمل ونقل است که نقش مستقیم در کاهش هزینه های چرخه عمر، افزایش ایمنی و بهبود سطح خدمات ایفا می کند. محدودیت منابع مالی، گسترش شبکه راه ها و تنوع انواع خرابی های روسازی، ضرورت استفاده از روش های تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM) را در اولویت بندی اقدامات نگهداری دوچندان کرده است. در این میان، سه روش AHP، TOPSIS و VIKOR به دلیل سادگی، انعطاف پذیری و توانایی پردازش هم زمان معیارهای کمی و کیفی، بیشترین کاربرد را در مطالعات مهندسی راه و مدیریت روسازی داشته اند. هدف این مقاله، ارائه یک مرور جامع از کاربرد این سه روش در اولویت بندی تعمیر و نگهداری روسازی های آسفالتی با اتکا بر مطالعات انجام شده در ایران و سایر کشورها است. در این مقاله ابتدا مبانی روسازی آسفالتی، اهمیت نگهداری و نقش تصمیم گیری چندمعیاره بررسی شده و سپس هر یک از سه روش AHP، TOPSIS و VIKOR از منظر اصول نظری، قابلیت ها، محدودیت ها و تجربیات کاربردی تحلیل می شود. مرور مطالعات داخلی نشان می دهد که ترکیب AHP–TOPSIS و AHP–VIKOR در پروژه های مدیریت نگهداری شهری و بین شهری به شکل گسترده ای مورد استفاده قرار گرفته است (واله یاری نیک و همکاران، ۱۳۹۳؛ سوری و لهراسبی، ۱۳۹۷). همچنین مطالعات خارجی بیانگر آن است که تلفیق این روش ها با فناوری های هوشمند، GIS، سیستم های مدیریت روسازی (PMS) و مدل های فازی می تواند دقت تصمیم گیری را به شکل چشمگیری افزایش دهد. علاوه بر این، نتایج نشان می دهد که انتخاب روش مناسب بیشتر به نوع داده ها، اهداف مدیریتی، و میزان حساسیت به وزن دهی معیارها بستگی دارد. این مقاله در نهایت با مقایسه سه روش و استخراج شکاف های پژوهشی، پیشنهادهایی برای تحقیقات آینده و برای مدیران نگهداری ارائه می دهد. نتایج این مرور نشان می دهد که استفاده از MCDM می تواند ابزار موثری برای بهینه سازی تخصیص منابع و ارتقای بهره وری در مدیریت روسازی باشد.

کلیدواژه ها:

مدیریت روسازی آسفالتی ، تعمیر و نگهداری ، تصمیم گیری چندمعیاره ، AHP ، TOPSIS ، VIKOR