بررسی نقش سواد رسانه ای انتقادی در تشخیص اخبار جعلی و اطلاعات نادرست توسط دانش آموزان دوره دوم متوسطه

در عصر دیجیتال، دانش آموزان دوره دوم متوسطه به عنوان یکی از پرمصرف ترین گروه های کاربران فضای مجازی، به طور مداوم در معرض حجم انبوهی از اخبار و اطلاعات قرار دارند. با افزایش چشمگیر اخبار جعلی و اطلاعات نادرست (Misinformation & Disinformation)، توانایی تشخیص محتوای معتبر از نامعتبر به یک مهارت حیاتی تبدیل شده است. سواد رسانه ای انتقادی (Critical Media Literacy) فراتر از سواد رسانه ای سنتی، بر تحلیل قدرت، اهداف پنهان، کلیشه ها و ایدئولوژی های موجود در پیام های رسانه ای تاکید دارد. مسئله اصلی این است که آیا صرف دسترسی به رسانه ها یا آموزش سطحی سواد رسانه ای می تواند دانش آموزان را در برابر اخبار جعلی مصون کند؟ این پژوهش به بررسی نقش ویژه سواد رسانه ای انتقادی در این زمینه می پردازد. هدف اصلی، تبیین رابطه بین سطح سواد رسانه ای انتقادی و توانایی تشخیص اخبار جعلی و اطلاعات نادرست در میان دانش آموزان دوره دوم متوسطه است. هدف فرعی نیز شناسایی مولفه های موثر سواد رسانه ای انتقادی (مانند مهارت تحلیل منبع، شناسایی مغالطات، کشف تعصبات و بررسی شواهد) در کاهش باور به اخبار نادرست می باشد. سواد رسانه ای انتقادی نقشی کلیدی و فراتر از مهارت های فنی در تشخیص اخبار جعلی توسط دانش آموزان دارد. صرف آموزش نشانه های ظاهری اخبار جعلی (مثل املای اشتباه) کافی نیست، بلکه دانش آموزان نیازمند پرورش توانایی پرسش گری انتقادی درباره اهداف پشت پیام ها، منابع قدرت و حذف های گفتمانی هستند. پیشنهاد می شود: ۱) بازنگری در برنامه درسی مطالعات اجتماعی و تفکر و سواد رسانه ای با تاکید بر رویکرد انتقادی، ۲) طراحی کارگاه های عملی مبتنی بر تحلیل موارد واقعی از اخبار جعلی و ۳) توانمندسازی معلمان در آموزش سواد رسانه ای انتقادی.

کلیدواژه ها:

سواد رسانه ای انتقادی ، اخبار جعلی ، اطلاعات نادرست ، دانش آموزان دوره دوم متوسطه ، تشخیص اخبار ، تفکر انتقادی.