کنجکاوی معرفت شناختی

کنجکاوی معرفت شناختی به عنوان تمایل به کسب دانش جدید و جستجوی حقایق تعریف می شود که هدف آن کاهش ابهام و حل تعارضات شناختی است. این سازه در روان شناسی یادگیری به عنوان یکی از قوی ترین پیش بین های پیشرفت تحصیلی شناخته می شود زیرا فرد را به سمت کاوش داوطلبانه سوق می دهد (عزیزمحمدی و همکاران، ۱۴۰۱). بر اساس نظریه های سنتی، کنجکاوی زمانی برانگیخته می شود که شکافی بین دانش فعلی فرد و آنچه می خواهد بداند ایجاد شود. این حالت ذهنی نوعی تنش ایجاد می کند که تنها با یادگیری و دستیابی به اطلاعات جدید برطرف می گردد (آستروف، ۲۰۱۶). در محیط های آموزشی، این ویژگی باعث می شود دانش آموزان به جای پذیرش سطحی مطالب، به دنبال چرایی و چگونگی پدیده ها باشند. نظریه پردازان کنجکاوی را به دو نوع اصلی تقسیم کرده اند: کنجکاوی مبتنی بر محرومیت که با احساس ناراحتی ناشی از ندانستن همراه است، و کنجکاوی مبتنی بر علاقه که با لذت بردن از کشف مطالب جدید تعریف می شود. هوش مصنوعی می تواند هر دو نوع را تحریک کند؛ به این صورت که با طرح سوالات چالش برانگیز، حس محرومیت از دانش را ایجاد کرده و با ارائه پاسخ های جذاب، لذت یادگیری را تقویت نماید (سان، ۲۰۲۳). پرورش این ویژگی در دانش آموزان به آن ها کمک می کند تا در مواجهه با اطلاعات انبوه دنیای امروز، به طور نقادانه به دنبال حقیقت باشند. تحقیقات نشان داده است که دانش آموزان با سطح کنجکاوی بالا، راهبردهای یادگیری عمیق تری را به کار می گیرند و در بلندمدت نتایج بهتری کسب می کنند (وکیلی قرطاول و زمانی، ۱۴۰۰).