مطالعه میان رشته ای حقوق کودک در خانواده در پرتو فقه اسلامی، نظریه های تربیتی و روان شناسی رشد در بستر خانواده

پژوهش حاضر با رویکردی میان رشته ای به بررسی ابعاد گوناگون حقوق کودک در بستر خانواده پرداخته و تلاش می کند ارتباط نظام مند میان آموزه های فقه اسلامی، نظریه های تربیتی و دستاوردهای روان شناسی رشد را تبیین نماید. خانواده به عنوان نخستین نهاد اجتماعی و تربیتی، نقش بنیادین در شکل دهی شخصیت، سلامت روانی، رشد شناختی و هویت اجتماعی کودک دارد؛ ازاین رو تحلیل حقوق کودک در محیط خانواده مستلزم رویکردی تلفیقی است که هم به مبانی شرعی و اخلاقی اسلام توجه داشته باشد و هم یافته های علمی حوزه های تربیت و روان شناسی را مورد استفاده قرار دهد. در این مطالعه مروری، ضمن بررسی ادله فقهی و حقوقی مربوط به حمایت، حضانت، تربیت، مراقبت و کرامت کودک، تلاش شده است پیوند این مباحث با نظریه های برجسته تربیتی نظیر دیدگاه های پیاژه، ویگوتسکی، بندورا و مونتسوری و همچنین اصول روان شناسی رشد در حوزه های شناختی، هیجانی و اجتماعی مورد واکاوی قرار گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که میان اصول فقه اسلامی با دستاوردهای روان شناسی رشد در موضوعاتی همچون ضرورت امنیت عاطفی، شکل دهی رفتارهای اخلاقی، تربیت مسئولانه والدین، حفظ مصالح عالیه کودک، پیشگیری از خشونت خانگی، و ایجاد محیطی مساعد برای رشد متعادل، هم راستایی قابل توجهی وجود دارد. مرور پژوهش های پیشین نیز نشان می دهد که ترکیب سه حوزه فقه، تربیت و روان شناسی می تواند چارچوبی علمی و جامع برای تبیین حقوق کودک فراهم آورد؛ چارچوبی که علاوه بر پاسخ گویی به نیازهای معاصر خانواده ها، قابلیت ارائه راهکارهای کاربردی برای تقویت فرهنگ تربیتی و اخلاقی در جامعه را نیز داراست. در نهایت، مقاله حاضر با تحلیل نقادانه دیدگاه ها، شکاف های پژوهشی موجود را شناسایی کرده و پیشنهادهایی برای توسعه رویکردهای حمایتی، ارتقای آگاهی والدین و تدوین سیاست های تربیتی و حقوقی پایدار در پرتو آموزه های اسلامی و یافته های علمی مطرح می سازد.

کلیدواژه ها:

حقوق کودک ، فقه اسلامی ، خانواده ، تربیت دینی ، روان شناسی رشد ، نظریه های تربیتی ، حمایت از کودک.