مطالعه پیامدهای تغییر اقلیم بر استرس های روانشناختی ناشی از سیل های ناگهانی در جنوب شرق ایران

تغییر اقلیم با دگرگونی الگوهای بارش و افزایش فراوانی سیل های ناگهانی، به یکی از عوامل نوظهور تهدیدکننده سلامت روان در جوامع آسیب پذیر تبدیل شده است. جنوب-شرق ایران، به عنوان منطقه ای با زیرساخت های محدود و سابقه اقلیم خشک، در سال های اخیر به طور فزاینده ای در معرض این مخاطرات قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل پیامدهای روان شناختی سیل های ناگهانی مرتبط با تغییر اقلیم و شناسایی سازوکارهای استرس زا در این مناطق انجام شده است. این مطالعه با رویکرد توصیفی–تحلیل گر و با بهره گیری از مرور نظام مند ادبیات علمی، تحلیل محتوای کیفی گزارش های میدانی، داده های ثانویه و دیدگاه های تخصصی در حوزه سلامت روان و مدیریت بحران، به بررسی تجربه سیل های سال ۱۳۹۸ ایران پرداخته است. چارچوب مفهومی پژوهش، استرسورهای پس از سیل را در ابعاد بهداشتی، خانوادگی–اجتماعی، اقتصادی، تحصیلی و رسانه ای طبقه بندی کرده و تعامل هم زمان این عوامل را در شکل گیری فشار روانی تبیین می کند. یافته ها نشان می دهد که سیل های ناگهانی نه تنها با افزایش شیوع اختلالاتی نظیر اضطراب، افسردگی و اختلال استرس پس از سانحه همراه اند، بلکه از طریق تداوم ناامنی، آوارگی و اختلال در شبکه های حمایتی، فرآیند بازیابی روانی را پیچیده تر می سازند. در این میان، تاب آوری اجتماعی، انسجام محلی و حمایت های نهادی پایدار به عنوان عوامل کلیدی در تعدیل اثرات منفی روان شناختی شناسایی شدند. نتایج این پژوهش بر ضرورت گذار از مداخلات واکنشی کوتاه مدت به سمت رویکردهای یکپارچه و بلندمدت سلامت روان در سیاست گذاری های سازگاری با تغییر اقلیم تاکید دارد؛ رویکردی که سلامت روان را به عنوان یکی از مولفه های اساسی امنیت انسانی در مواجهه با مخاطرات اقلیمی در نظر می گیرد.

کلیدواژه ها:

تغییر اقلیم ، تاب آوری اجتماعی ، سلامت روان ، سیاست های بهداشت روانی محیطی ، مخاطره سیلاب.